ମଧୁ, ଦହି, ଘୃତ ଓ ଶୁଭ କଥାର ସହିତ, କୌଶଳ୍ୟା ମାତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରାମଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା ସୁଖମୟ ହେଉ ବୋଲି ମଂଗଳାଶୀର୍ବାଦ ପାଠ କରାଇଲେ। ପରେ, ରାମଙ୍କ ମାତା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ରାମ, ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଦେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ। ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭିନତା ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଅମୃତ ଅନ୍ବେଷଣ ସମୟରେ ଦେଇଥିଲେ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ। ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଅଦିତି ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଅମୃତ ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ପ୍ରହାର କରିଥିଲେ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ। ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିଶିଷ୍ଟ ତେଜ଼ସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ବଡ଼ ପଦକ୍ରମ ସମୟରେ ଥିଲା, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ। ମହାବାହୁ, ମୁନିମାନେ, ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ବେଦ, ଲୋକ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ମଂଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରି, ଚମତ୍କାର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପୁଣି, କୌଶଳ୍ୟା ଶୁଭ ଔଷଧ ଓ ମଂଗଳମୟ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକ୍ରିୟା କଲେ। ଯଦିଓ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଭରିଥିଲା, ସେ କୌଶଳ୍ୟା ମୁହଁରେ ହସ ଆଣି, ଶୁଭ କଥା କହିଲେ। ଶିର ଶୁଘ୍ରି, ଗଳେ ଲଗି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯାଅ, ରାମ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲାଭ କର, ଏବଂ ମଂଗଳମୟ ଯାତ୍ରା କର। ମୁଁ ଆଶା କରେ, ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପୁନଃ ଫେରିବ, ରାଜପଥରେ ଚାଲିବ। ଦୁଃଖ ଭୁଲି, ମୋ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିଥିବା ଦେଖିବି, ଯେପରି ନୂତନ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦିଗନ୍ତେ ଉଦିତ ହୁଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଆବାର ଶୁଭାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିବି, ତୁମେ ପିତୃବାଚନ ପୂରଣ କରି ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବ। ଅରଣ୍ୟ ଫେରି ଆସି, ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ସଦା ମୋ ସ୍ନୁଷାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ଦେବମାନେ, ଶିବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମହାମୁନିମାନେ, ଭୂତଗଣ, ନାଗମାନେ, ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠି ପୂଜିଛି, ସେମାନେ ତୁମ ଯାତ୍ରା କୁ ଶୁଭ କରନ୍ତୁ।" ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଥିବା କୌଶଳ୍ୟା, ନିୟମାନୁସାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦେଖିଲେ। ରାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ ପୁନିପୁନି ମାଆଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭାବେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଛବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ରାମ, ମାଆଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଡି଼ଗ ରହିଲେ। ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ରାଜପଥ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଗଲେ, ସେଠାରେ ଜନସମୂହ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ହୃଦୟ ଉଦ୍ବେଗିତ ହେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ତପଃଶୀଳା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତା, ଏହି ସବୁ କିଛି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କେବଳ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଆଶାରେ ନିରନ୍ତର ଲଗିଥିଲା। ସୀତା ନିଜ ଦୈବ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ରାଜନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଫଳାଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ନିଜ ଶୋଭାମୟ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଏବଂ ନମ୍ରତାରେ ମୁହଁ ଅଳ୍ପ ନମାଇଥିଲେ। ସେଠି, ସୀତା ଉଠି, କମ୍ପିତ ଶରୀରେ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଥିଲା। ସେକଥା ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଲୁଚାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଚିହ୍ନଟ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଅଳ୍ପ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଥିବା, ଘାମ ଝରୁଥିବା, ନିର୍ମାନ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ସୀତା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—"କଣ ଏହି ଅପରିଚିତ ଘଟଣା, ପ୍ରଭୁ?" "ଆଜି ବୃହସ୍ପତି ଓ ପୁଷ୍ୟ ଯୋଗର ଶୁଭ ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ହେ ରାଘବ, କାହିଁକି ତୁମ ମନ ଦୁଃଖିତ?" "ତୁମ ମୁହଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତଧାରା ଧଳା ଛତା ଛାୟା ପକାଏ, ସେ ଆଜି ଦୀପ୍ତିମାନ ନୁହେଁ।" "ନ ତୁମ ପଦ୍ମନୟନ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଂସପରି ଦୁଇଟି ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପଖା ହୁଏ।" "ସୁତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦି ଓ ଦୂତମାନେ ଆଜି ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହାନ୍ତି, ନ ଶୁଭ କବିତା ପାଠ କରୁଛନ୍ତି।" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧୁ ଓ ଦହି ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମସ୍ତକ ଅଭିଷେକ କରିନାହାନ୍ତି।" "ନ ନଗରବାସୀ ଓ ବଣିକ୍ ମଣ୍ଡଳୀ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।" "ତୁମ ଚର୍ମାଭୂଷିତ ଚତୁର୍ଘୋଡ଼ା ରଥ ପୂର୍ବରୁ ଯାଉନାହିଁ।" "ତୁମ ଶୋଭାମୟ ହସ୍ତୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେ ଆଗରେ ନାହିଁ।" "ତୁମ ଶୁଭ ସିଂହାସନ ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ରଖାଯାଉନାହିଁ।" "ଏହି ଶୁଭ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ତୟାରି, ତଥାପି ଏହି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା କାହିଁକି? ତୁମ ମୁହଁରେ ଶୋକ ଛାଇଛି, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।" ସୀତା ଏପରି ଦୁଃଖରେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ରାମ କହିଲେ—"ସୀତା, ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଉଛନ୍ତି। ମୁଁ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଛି, ତାହା ଶୁଣ। ମୋ ପିତା ଦଶରଥ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟବାଦୀ, ପୂର୍ବରୁ କୈକେୟୀ ମାଆଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ବର୍ଦାନ ଦେଇଥିଲେ...