ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ, ତାଙ୍କ ମାତା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ସହ କହିଲେ, “ମା, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ରାଜା ଏହି ପରିବାରର ସ୍ୱାମୀ, ଶିକ୍ଷକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ।” ରାମ ଏହି ଦୃଢ଼ତା ସହ କହିଲେ, “ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ବନରେ ବିତାଇବି; ତା’ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।” ଏପରି ଶୁଣି କୌଶଳ୍ୟା, ଯିଏ ନିଜ ପୁଅକୁ ଅତି ଭଲ ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଏହି ସହଧର୍ମିଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧୁର ହରିଣୀ ପରି ଆପଣଙ୍କ ସହ ବନକୁ ନେଇଯିବା।” ରାମ ମାନେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ସହ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଯାଇବାର ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ତାଙ୍କର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା ଭାବୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ରାମ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପତି ଦେବତା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ; ଆଜି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ରାଜା ଆମର ନାୟକ। ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ଆମର; ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ କଥା କହିଥାନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କର; ଯିଏ ନିଷ୍ଠା ଓ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ, ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିନଥିବା ନାରୀ ଅସୁଭିତିରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଯଦି ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥାନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କୁ ନମନ କରିନଥିବା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ଉପକାର ଦେଖି। ଏହି ନାରୀର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଓ ଲୋକରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦର କର; ଏପରି ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ଫେରିବା ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ମୋ ଫେରିବା ପରେ ଉଚ୍ଚତମ ଫଳ ପାଇବେ। ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ, ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି କୌଶଳ୍ୟା ଅଶ୍ରୁ-ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଦୁଃଖ ଭାବ କହିଲେ, “ମୋ ମନ ଆପଣଙ୍କ ବିଦାୟ ମନେ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ପୁଅ। ହେ ନାୟକ, ସମୟ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ; ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯାଅ, ନିତ୍ୟ ଶୁଭ ହେଉ। ଆପଣ ଫେରିବା ପରେ, ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତି ମୁକ୍ତ ହେବି; ଆପଣ ତପସ୍ୟା ଓ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି ଫେରିଲେ, ମୁଁ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଶୟନ କରିପାରିବି। ପୁଅ, ମୃତ୍ୟୁର ପଥ ସଦା ଅସ୍ପଷ୍ଟ; ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣକୁ କିଏ ପ୍ରେରଣା କରେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏବେ ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିରାପଦ ଫେରିଅ; ଆପଣ ମୋତେ ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର କଥା କହି ଆନନ୍ଦ ଦେବେ। ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ବନରୁ ଫେରିବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଟା ଓ ବର୍କ ଭୂଷା ରେ ଦେଖିପାରିବି। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ରଖି ରାମ ନିଜ ବନବାସ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ; କୌଶଳ୍ୟା ଉତ୍ତମ ଶୁଭ କଥା କହି ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କଲେ। ପ୍ରସ୍ତୁତି ପୂର୍ବକ କୌଶଳ୍ୟା ନିଜ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି ପବିତ୍ର ଜଳ ଛୁଇଁ ସୁଭ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ସମ୍ମିଳିତ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ କହିଲେ, “ରାମ, ତୁମେ ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଛ; ଯାଅ, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଅ, ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କର। ତୁମେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଉପାଧି ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ରେ ରହୁଛ, ସେ ଧର୍ମ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଦେବତା ଓ ଦେବାଳୟ ଯେଉଁଠି ତୁମେ ନମନ କର, ସେମାନେ ବନରେ ମହା ଋଷିମାନେ ସହ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ସେବା ଏବଂ ସତ୍ୟ ରେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଲାଭ କର। ଅଗ୍ନି, କୁଶା ଗ୍ରାସ, ବେଦି, ଶ୍ରାଇନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆସନ, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼, ହ୍ରଦ, ପକ୍ଷୀ, ସାପ, ସିଂହ—ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତ, ମହା ଋଷି, ଧାତା, ବିଧାତା, ପୁଷା, ଭଗ, ଆର୍ୟମାନ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ଦୁନିଆର ରକ୍ଷକମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ, ଷଡ଼ ଋତୁ, ମାସ, ବର୍ଷ, ରାତି—ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦିନ ଓ ଘଣ୍ଟା ସଦା ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ; ବେଦ, ପାରମ୍ପରିକତା, ଧର୍ମ ସମସ୍ତଠାରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍କନ୍ଦ, ସୋମ, ବୃହସ୍ପତି, ସପ୍ତ ଋଷି, ନାରଦ ତୁମକୁ ଚାରିପାଖରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସିଦ୍ଧମାନେ, ଦିଗ୍ପାଳ, ଦିଶାଧିଶ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ପୂଜା କରିଛି, ସେମାନେ ବନରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପାହାଡ଼, ସାଗର, ବରୁଣ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଚଳାଚଳ, ନିଶ୍ଚଳ—ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତାରା, ଗ୍ରହ, ଦିବସ-ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା—ସମସ୍ତ ବନବାସରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଷଡ଼ ଋତୁ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଦିନ-ଘଣ୍ଟା ତୁମକୁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ତୁମେ ମୁନି ପରି ବନରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ବେଳେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ସଦା ତୁମକୁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଦୁଷ୍ଟ ଜନ, ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ—ତୁମେ କେବେ ଭୟ ନପାଉ। ବନରେ ବାନର, ବିଛା, କଟୁ ଜନ୍ତୁ, ମାଛି, ସାପ, କୀଟ—ସମସ୍ତ ତୁମକୁ କେବେ ଅସୁବିଧା ଦେଉ ନାହିଁ।” ଏପରି ନିଷ୍ଠା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଶୁଭ ଆଶା ସହ, କୌଶଳ୍ୟା ନିଜ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ପାଇଁ ଦିଅ, ତାଙ୍କର ଫେରିବା ଅପେକ୍ଷା କରିବାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ।