କୌସଲ୍ୟା ଦେଖିଲେ ଯେ ରାମ ଅତି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୋତେ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେପରି ଗାଈ ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋତେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବୁ, ସେଠି ଅନୁସରଣ କରିବି।” ଏହି ମାତୃବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାମ, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଭସିଥିବା ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ ମୃଦୁ ସ୍ୱରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଚଳନାରେ ମୁଁ ବନକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ମତେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀ ଯଦି ପତି ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏହା ଅତି ନିଷ୍ଠୁର କାମ। ଏପରି କାମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାପା, ଏହି ଜଗତର ନାଥ ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଗୌରବ, ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେଠି ସେବା କରିବା ହିଁ ନାରୀର ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଉପରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ତେଣୁ ହେଉ।” ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଦ୍ରୁଢ଼ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ପୁନି ଦୁଃଖିତ ମାଆଁକୁ କହିଲେ, “ମା, ଆମେ ଦୁହେଁ ମିଶି ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାଜା ସେମାନେ ପତି, ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ। ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସିରେ କାଟି, ପରେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଆଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ କୌସଲ୍ୟା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ମତେ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯାଅ, ମୁଁ ମୃଗୀ ପରି ତୁମ ସହ ଯିବି।” ରାମଙ୍କ ମନ ଯଦି ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ଦୁଃଖିତ କୌସଲ୍ୟା କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ମା, ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବନ୍ତ ଦେବତା; ଆଜି ଆମ ଦୁହଁ ପାଇଁ ରାଜା ଆମର ନାଥ।” “ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ଆମ ସହିତ; ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁଭାବରେ କଥା କହନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କର; ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ନାରୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ଜନନୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଅପମାନରେ ପଡ଼ନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପତିଙ୍କ ସେବା କଲେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଉପାସନା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଓ ଉପକାରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହି ହେଉଛି ସ୍ତ୍ରୀର ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଓ ଲୋକରେ ଘୋଷିତ, ଯାହା ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର। ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ପତିସେବାରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ମୁଁ ଫେରିଲେ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ। ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି...” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଆଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଦୁଃଖିତ କୌସଲ୍ୟା କହିଲେ, “ପୁଅ, ମୁଁ ତୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ମନେ ମଣିପାରୁନି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ, ଏହାକୁ ବଦଳାଯିବା ଯାଏନାହିଁ। ଏହି ଅଦମ୍ୟ ସମୟରେ ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଯାଅ, ମୋ ଆଶୀର୍ବାଦ ସଦା ତୁମ ସହିତ ରହୁ। ତୁମେ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ଫେରିଲେ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖରେ ଶୟନ କରିବି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବି, ତୁମେ ଜଟା ଓ ଭାସ୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିବା ସମୟ ହେବ। ଏହି ଜଗତରେ ମୃତ୍ୟୁର ମାର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୋ କଥା ମନେ ରଖ। ଏବେ ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ନିରାପଦରେ ଫେରିଆସ, ମୋତେ ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରିୟ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ।" ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜମାତା କୌସଲ୍ୟା ମଙ୍ଗଳମୟ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କୌସଲ୍ୟା ମଙ୍ଗଳକାମନା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ରୋକିପାରିବି ନାହିଁ। ଯାଅ, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ, ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କର। ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମରେ ସ୍ନେହ ଓ ଶାସନରେ ଦୃଢ଼, ସେ ଧର୍ମ ତୁମକୁ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରୁ। ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁଠି ନମସ୍କାର କର, ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସର୍ବଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବାପାଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ସେବା କରି, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରୁହି, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହ। ଅଗ୍ନି, କୁଶ, ବେଦୀ, ମନ୍ଦିର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆସନ, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଜଡି, ପୋଖରୀ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଓ ସିଂହ ସର୍ବଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମରୁତ୍, ଧାତା, ବିଧାତା, ପୂଷା, ଭଗ, ଅର୍ୟମାନ୍ ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ କରନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ, ଛଅ ଋତୁ, ମାସ, ବର୍ଷ, ରାତି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦିନ ଓ ଘଣ୍ଟା ସର୍ବଦା ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ; ବେଦ, ପାରମ୍ପରିକତା ଓ ଧର୍ମ ତୁମକୁ ସବୁଠାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ, ସୋମ, ବୃହସ୍ପତି, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ନାରଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ମାତୃବାଦୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ମାଆଁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।