ଏହି ଜଗତରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସବୁ କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ଏହିପରି ରାମ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଆଜି ଅତି ଦୁଃଖ ଭରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ନିଜ ପରିବାରର ଭଳି ହେଉଥିବା ପବନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ମୋ ଅଶ୍ରୁ ଓ କନ୍ନାରେ ତାଳ ଦେଇ, ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରୁଥିବା ପରି। ରାମଙ୍କ ବିଦାୟର ଚିନ୍ତାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଭୟ ଭରା ଅଶ୍ରୁର ଧୂଆଁ ମୋତେ ଭସ୍ମ କରିଦେବ, ଏବଂ ଦିଘା ନିଶ୍ୱାସ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ବଢିବା ଦେବ। ଏଠାରେ ତୁମେ ନଥିଲେ, ମୋ ସନ୍ତାନ, ଏହି ଅସୀମ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳାଇ ଦେବ, ଯେପରି ଶିତ ଋତୁ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ। ଯେପରି ଗାଁ ତାଙ୍କ ଛୋନାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ସେଉଁଠି ଚାଲିବି। ମା' କୌଶଳ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଏପରି କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, "କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଧୋକା ଦିଆଯିବା ଓ ତୁମେ ମୋତେ ବିଦାୟ କରିଲେ, ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବିପଦରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକ ନାରୀ ପକ୍ଷରୁ ପତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଅନ୍ୟାୟ; ଏହିପରି କାମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମୋ ପିତା, ରାଘୁବଂଶୀ ନାଥ, ଏଠାରେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।" ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ କୌଶଳ୍ୟା, ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତି ଖୁସି ହେଇ, "ଏହିପରି ହେଉ," କହିଲେ। ଏପରି କଥା କହି, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ପୁନି ଦୁଃଖିତ ମା'କୁ କହିଲେ, "ମା', ଆମେ ଉଭୟେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ହେଉ; ରାଜା ପତି, ଗୁରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ।" "କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ରହି, ପରେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।" ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇ, କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଭଲପାଇ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମୁହଁରେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ରାମ, ମୁଁ ଏହି ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୟୂରୀର ଭଳି ତୁମ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇ ଯାଉ।" "ପିତାଙ୍କ ଆଦରରେ ଯଦି ତୁମ ମନ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ତେବେ..." ଏହିପରି କୌଶଳ୍ୟା କନ୍ନା କରି, ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କହିଲେ, "ଏକ ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ତାଙ୍କ ଦେବତା ଓ ନାଥ; ଆଜି ଆମ ଉଭୟ ପାଇଁ ରାଜା ନାଥ।" "ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, ଏହି ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ଆମ ନାଥ; ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଖରେ ଭଲ କଥା କହିଥାଏ।" "ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର; ଏକ ନାରୀ ଯେଉଁ ନିୟମ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ ନ କରିଥିବା ନାରୀ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପତି ସେବା କରି ନାରୀ ସ୍ୱର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ପାଉଥିବା।" "ଯେଉଁ ନାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେନି, କିମ୍ବା ପୂଜା ବନ୍ଦ କରିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କ ସେବା କରି, ତାଙ୍କ ଉପକାର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ନାରୀର ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ବେଦ ଓ ଜଗତରେ ଘୋଷିତ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପାଳନ କରନ୍ତି।" "ମା', ମୋ ନିମିତ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦର କର; ଏପରି ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ଫେରିବା ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।" "ପ୍ରତିଦିନ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ତୁମେ ମୋ ଫେରିବା ବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇବ।" ଏପରି ରାମ କହିଲେ, କୌଶଳ୍ୟା ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଭାସି, କହିଲେ, "ରାମ, ମୋ ମନ ତୁମ ବିଦାୟ ସହିପାରୁ ନାହିଁ।" "ବୀର, ନିଶ୍ଚୟ କାଳ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ; ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଯାଉ, ମୋ ଶିଶୁ, ନିତ୍ୟ ଭଲ ରୁହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ତୁମେ ଫେରିବା ପରେ, ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୁଲିବି; ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ଫେରିଲେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖରେ ଶୟନ କରିବି।" "ମୋ ସନ୍ତାନ, ମୃତ୍ୟୁର ପଥ ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ; ଯେଉଁଜଣ ତୁମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି, ରାଘବ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।" "ଏବେ ଯାଉ, ବଳଶାଳୀ, ନିରାପଦ ଫେର; ତୁମେ ମୋତେ ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥା କହି ଖୁସି କରିବ।" "ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସମୟ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିବ, ମୁଁ ତୁମେ ଜଟା ଓ ବର୍କ ଓଡ଼ା ଦେଖିପାରିବି।" ଏପରି ଦୃଢ଼ ଚିନ୍ତାରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ଦେଖି, ରାଜମାତା କୌଶଳ୍ୟା ଶୁଭ କଥା କହି, ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଏବେ ଅପରି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ରାମଙ୍କ ମା' ଚିନ୍ତା ଭରା ମନରେ ଶୁଭ କୌଶଳ କ୍ରିୟା କଲେ। "ତୁମେ ଅନିରୋଧ୍ୟ, ରାଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବେ ଯାଉ, ଶୀଘ୍ର ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଧର୍ମର ପଥ ପାଳନ କର।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଆସ୍ଥା ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ପାଳନ କରୁଛ, ରାଘୁବଂଶର ବାଘ, ସେ ଧର୍ମ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁ।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଏବଂ ମହାଋଷିମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ।" "ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ।" "ପିତା ଓ ମା'ଙ୍କ ସେବାରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ, ବଳଶାଳୀ, ତୁମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେଉ।" "ଯଜ୍ଞ ପାବକ, କୁଶ ଗ୍ରାସ, ବେଦୀ, ମନ୍ଦିର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆସନ, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଜ୍ୱାଳ, ଝିଲି, ପକ୍ଷୀ, ସାପ, ସିଂହ—ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଏହିପରି ଦୟା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ମା' କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ପଥରେ ଦେଉଥିଲେ, ଚିର ଭଲ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଆଶା ରଖି।