ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ତୀରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅନେକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବି; ମୁଁ ପୁରୁଷ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ନାଡିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡିବି। ଆଜି ମୋ ଶସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି ତୁମର ଶାସନ ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି। ଏହି ଦିନ ସନ୍ଧୁର ଲଗାଇବା, ବାହୁଦଣ୍ଡ ଖୋଲିବା, ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡିବା ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ସମୟ। ରାମ, ମୋ ଦୁଇ ବାହୁ ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଆଜି କିଏ ମୋର ତୀରରେ ଆହତ ହେବେ? କିଏ ତୁମର ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜୀବନ, କୀର୍ତି ଓ ଅନୁୟାୟୀ ଉପରେ ଗର୍ବ କରେ? ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମର ଅଧିନରେ ଆସିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ମୁଁ ତୁମର ଦାସ।” ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିତ ଚେହେରା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଆଉ ରାଘବ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ଶାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଛି; ଏହି ହିଁ ଧର୍ମର ପଥ।” ଏଠିଠାରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଚବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେଖି, କୌଶଳ୍ୟା ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, “ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହିଁ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଦୁ ଭାବେ କଥା କରେ—ସେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ କିପରି ଉପଜୀବିକା ନିମିତ୍ତେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ? ଯିଏଙ୍କର ଦାସ ଓ ସେବକମାନେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେଇ ରାମ ଏବେ କିପରି ଜଙ୍ଗଲରେ କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଖାଇବେ? ଏହା ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ, କିଏ ଭୟିତ ହେବେନାହିଁ—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ନିକାଳି ଦିଆଯାଉଛି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଜଗତରେ ଦୈବ ବଳବତ୍, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ତୁମେ, ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛ। ଏହି ପବନ, ତୁମର ନିଜ ଉପରିବା ଭାବରେ, ମୋତେ କେବଳ ବିଳାପର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ମୋ ଅଶ୍ରୁ ଓ ରୋଦନରେ ଶୋକାଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଛି। ତୁମ ଯାତ୍ରା ନେଇ ମୋ ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶ୍ରୁର ଧୂଆଁ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ, ଏବଂ ନିରାଶାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ମୋ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ବଢ଼ାଇଦେବ। ଏଠି ତୁମର ଅଭାବରେ, ଏହି ଅସୀମ ଓ ତୀବ୍ର ଶୋକାଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳାଇଦେବ, ଯେପରି ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ଜାତି ଦଗ୍ଧ କରେ। ଯେପରି ଗାଈ ତାର ଛେନା ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ପଛେ ପଛେ ଚାଲିବି।” ମା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “କୈକେୟୀଙ୍କ ଚାଳ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଠକି ଦେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପରେ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥାନ କରିପାରିବେନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏକ ନାରୀଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ପତିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏକ କ୍ରୂର ଅପରାଧ; ଏହି କଥା କ୍ଷମାସ୍ଥାନୀ ନୁହେଁ, ଏହା ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ଆସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରିଅଁଠି ମୋ ପିତା, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ନାୟକ ଏବଂ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜୀବନ୍ତ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଏହି ଶାଶ୍ୱତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶୁଭ କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ କହିଲେ, “ଏହି ଭଳି ହେଉ।” ତାପରେ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭରା ମାଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ, “ମା, ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ୍; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପତି, ଗୁରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ। କିନ୍ତୁ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ମହାବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଲେ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ମାନିବି।” ଏହିପରେ, କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଇ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମୁହଁରେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଏହି ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ; ମୋତେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯିବା, ଏକ ବନ ମୃଗୀ ପରି।” ତୁମେ ଯଦି ପିତାଙ୍କ ଆଦରରେ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛ, ତାହା ଦେଖି, କୌଶଳ୍ୟା ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚେହେରାରେ ବିଳାପ କରି, ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚେହେରାରେ କହିଲେ, “ଏକ ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ଓ ନାୟକ; ଆଜି ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣେ, ରାଜାଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅଛୁ। ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, ଜନମାନଙ୍କ ନାୟକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଆମର; ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଦୁ ଭାବେ କଥା କରେ।” ଏବେ, ପୁରୁଣା ରାଜାଙ୍କ ଭଲରେ ସଦା ଚିନ୍ତା କର; ଯେ ନାରୀ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ, ସେ ଅଭାଗା ହେଉଛି; କିନ୍ତୁ ପତିଙ୍କ ସେବା କରି, ନାରୀ ସ୍ବର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଉଛି। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ନମସ୍କାର କରିନଥିଲେ, ବା ପୂଜା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପତିଙ୍କ ସେବା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଓ ଉପକାରରେ ଆନନ୍ଦ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ନାରୀର ଶାଶ୍ୱତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ବେଦ ଓ ଜଗତରେ ଘୋଷିତ, ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପାଳିତ। ମା, ମୋ ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଅ; ଏପରି ମୋ ପ୍ରତି ଅପେକ୍ଷା କର, ମୋ ଫେରିବା ଉପରେ ଆଶା ରଖ। ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ପତିଙ୍କ ସେବା କରି, ମୁଁ ଫେରିଲେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଲାଭ କରିବା। ଯଦି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ—ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ, ତାଙ୍କ ମାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚେହେରା ଦେଖି— କୌଶଳ୍ୟା, ପୁଅର ଶୋକରେ ଆକୁଳ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ମନ ତୁମ ଯାତ୍ରାକୁ ମାନିପାରିବିନାହିଁ, ମୋ ପୁଅ।