ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ନମ୍ରତାପୂର୍ବକ କହିଲେ, “ମୋର ଚାରିଟି—ବାହୁ, ଧନୁ, ମୁଣ୍ଡାଶ, ଓ ଅସ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର, ଯାହା ହେଲେ ଧର୍ମାନ୍ତର ଫୁଲକୁ ମନେ ପକାଏ, ତା ସହିତ ମୁଁ ଏମିତି ଏକୋ ଶତ୍ରୁକୁ ମୋ ସମାନ ଭାବି ନାହିଁ, ଯେଉଁ ଜଣେ ବଜ୍ରାୟୁଧ ଧାରଣ କରିଛି। ମୋର ତଳୱାରର ଘାଁରେ ଦଳି, ମେଦିନୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ, ଓ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହାତ, ଓ ଜଙ୍ଘାରେ ଢାକିଯିବ; ଏହା ଏକ ଅତିକ୍ରମଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭୂମି ହୋଇଯିବ। ମୋର ତଳୱାରର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଶତ୍ରୁଗଣ ଅଗ୍ନିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମେଘମାନେ ପ୍ରଭାରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯିବେ। ଚମଡ଼ର ତାଲି ଲଗାଇ, ଧନୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ମୁଁ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବାବେଳେ କେଉଁ ଜଣେ ପୁରୁଷ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ଭାବିପାରିବ? ମୋ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଅନେକ ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବି, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବି; ମୁଁ ମାନବ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀଙ୍କର ଜୀବନାବଳିକୁ ନିଶାନା କରି ତଳିଦେଇପାରିବି। ଆଜି ମୋଯାଁ ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି ତୁମର ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି, ପ୍ରଭୁ। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା, କଙ୍କଣ ଖୋଲିବା, ଧନ ଛାଡ଼ିବା, ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ସମୟ। ରାମ, ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଅପସାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆଜି ମୋତେ କହ, କେଉଁ ଜଣେ ତୁମର ମିତ୍ର ନୁହଁ, ତଥା ଜୀବନ, କୀର୍ତି, ଓ ଅନୁୟାୟୀ ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିପାତ କରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତୁମର ଅଧିନ କରିଦେବି; ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ। ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଉନ୍ନତିକର୍ତ୍ତା, ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଛି, କହିଲେ: “ଶୁଣ, ମୃଦୁ ଚିତ୍ତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି ଯେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି; ଏହି ହିଁ ଧର୍ମର ପଥ।” ଏହି ସମୟରେ, ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଚବିଶ ଶର୍ଗକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ତୟାରି ଦେଖି, କୌସଲ୍ୟା, ଅଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠ ଆଟକି, ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି କହିଲେ: “ଯେଉଁ ଜଣେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହିଁ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବେ କଥା କହି, ମୋର ପୁଅ ଦଶରଥ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ କିପରି ଅନ୍ନ କୁଟି କୁଟି ଖାଇବ?” “ଯେଉଁ ଜଣେ ରାମଙ୍କର ଦାସ ଓ ପରିଚାରକମାନେ ସୁସ୍୵ାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେ ଏବେ କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବ? ଏହି ଅପରି ଘଟଣା ଶୁଣି କିଏ ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିବ, ଓ କିଏ ଭୟିତ ନ ହେବ—ଯେଉଁ ଜଣେ ଧର୍ମଶୀଳ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ଅବଧିତ ହେଉଛନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ନିୟତି ଏହି ଜଗତରେ ବଳବାନ; ତୁମେ, ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ। ଏହି ପବନ, ଯେଉଁଟି ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ, ମୋତେ ଅନୁଭବ କରାଉଛି ଦୁଃଖର ଯାତନା, ମୋ ଅଶ୍ରୁରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦୁଃଖାଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନର୍ପଣ କରୁଛି। ତୁମର ବିଦାୟ ଚିନ୍ତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶ୍ରୁର ଧୂଆଁ ମୋତେ ଜଳାଇଦେବ, ଓ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ମୋର ଯାତନା ବଢ଼ାଇବ। ତୁମ ନିକଟରେ ନ ଥିଲେ, ଏହି ଅପାର ଦୁଃଖାଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳାଇଦେବ, ଯେପରି ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼କୁ ଜଳାଇଦେଇଥାଏ। ଯେପରି ଗାଁଝ ତାଙ୍କର ଛାଣ୍ଡକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁସରିବି।” ମା'ଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “କୈକେୟୀର ଚଳାକି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାପରେ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ। ବିଧବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ନାରୀ ପାଇଁ ଅତି କଠୋର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଦାପି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ, ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ। ଯେପରି ମୋର ପିତା, ଜଗତର ନାଥ ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଜୀବନ୍ତ, ସେ ଯନ୍ତ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ହିଁ ଶାଶ୍ଵତ ଧର୍ମ। ଏପରି ରାମଙ୍କ ଉକ୍ତିରେ, ଶୁଭ ଚିତ୍ତ କୌସଲ୍ୟା, ନିଖାଦ ପୁଅରେ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, “ଯଥାସ୍ତୁ,” କହିଲେ। ଏହାପରେ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାରକ ରାମ ପୁନି ଦୁଃଖିତ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପତି, ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ନାଥ ଓ ସ୍୵ାମୀ। ଏହି ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଅତିବାହିତ କରି ପରେ, ମୁଁ ତୁମ ଉକ୍ତି ପାଳନ କରିବି।” ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ପୁଅକୁ ଅତି ଭଲପାଇଥିବା କୌସଲ୍ୟା, ଅଶ୍ରୁମୁଖ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ: “ରାମ, ମୁଁ ଏହି ସହପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିପାରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧୁର ମୃଗୀପରି ତୁମକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯଦି ତୁମର ମନ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ, ତେବେ, ଦୁଃଖରେ କୌସଲ୍ୟା କାନ୍ଦୁଥିବା, ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ଏହି ଉକ୍ତି କହିଲେ: “ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ଓ ନାଥ; ଆଜି ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣେ, ରାଜାଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଆମେ ଅନାଥ ନୁହଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ, ଆମର; ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବେ କଥା କହି। ସଦା ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଉପକାରରେ ଚିନ୍ତା କର; ନାରୀ ଯେଉଁ ଜଣେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ, ସେ ଅପସ୍ଥିତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ନାରୀ ସ୍୵ର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଏ। ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିନଥିବା, ଅର୍ପଣ ବନ୍ଦ କରିଥିବା ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ, ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଓ ଉପକାର କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହି ହିଁ ନାରୀର ଶାଶ୍ଵତ ଧର୍ମ, ବେଦ ଓ ଜଗତରେ ଘୋଷିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି-ଯାଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି।