ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼ କଥା କହିଲେ: "ହେ ନାୟକ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ମୁଁ କେବେ ମହାବୀରମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବିନାହିଁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ତଟବନ୍ଧ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ରକ୍ଷା କରିବି। ଆପଣ ମଙ୍ଗଳମୟ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତାହାରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିବି। ଏହି ଦୁଇ ହସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ପଟି ଏବଂ ତୀର ମଧ୍ୟ ମାତ୍ର ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ଚାରି—ହସ୍ତ, ଧନୁ, ମୁଣ୍ଡପଟି ଏବଂ ତୀର—ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦଳନ ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ମାନେ ମାନେ ମେଘ ଚମକ ପରି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ, ଏହି ତଳୱାର ସାମ୍ନାରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମାନ ନୁହେଁ। ମୋ ତଳୱାର ଘାଏଁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ ଏବଂ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହାତ ଏବଂ ଜଂଘାରେ ଢାକିଯିବ, ଯାହା ପାଇଁ ଭୂମି ଅଗମ୍ୟ ହେବ। ମୋ ତଳୱାରର ପ୍ରହାରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା ପରି ଭୂମିରେ ଗିରିଯିବେ। ମୋ ତୀର ଏବଂ ଧନୁ ସହିତ, ଚର୍ମ ପଟିରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ରକ୍ଷିତ, ମୋ ଆସପାସ୍ ରହିଲେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି ମାନିପାରିବ? ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ମୋ ତୀର ଚାଳି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ଆଘାତ କରି, ସେମାନେକୁ ପତିତ କରିଦେବି। ଆଜି ମୋ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ସତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯିବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ କରିବି। ଏହି ଦିନ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ, ବାହୁବଳ ଖୋଲିବା, ଧନ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ସମୟ। ରାମ, ଏହି ମୋ ଦୁଇ ବାହୁ ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ବାଧା ଦେବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆଜି କିଏ ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସଜନଙ୍କ ଗର୍ବ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ତଳୱାର ଘାଏଁ ପଡ଼ିବେ? ଏହି ଭୂମି ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ ହେବ, ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ।" ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶର ଉନ୍ନତିକର୍ତ୍ତା ରାମ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ମୁଛି, ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛି; ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ପଥ।" ଏହି ସମୟରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ ପିତୃବାଚନ ପାଳନର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟା ଅଶ୍ରୁଦ୍ରାବିତ କଣ୍ଠରେ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ: "ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦାୟ ମୃଦୁଭାଷା କରେ—ମୋ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ପୁଅ କେମିତି ଉପଜୀବିକା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବ? ଯିଏଙ୍କର ଦାସ-ପରିଚାରକମାନେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ସେ ରାମ କେମିତି ଏବେ ଜଙ୍ଗଲରେ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରିବେ? ଏହି ଖବର ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବ, କିଏ ଭୟଭୀତ ହେଉନାହିଁ—ଯେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରିୟ ରାଜପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ବନବାସ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ହେଉଛନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ସଂସାରରେ ଦୈବଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ, ସେଇ ଯାହାକୁ ଚାଲାଇଥାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାମ, ଆପଣ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ପବନ, ଯେଉଁଥିରେ ଆପଣଙ୍କ ଗନ୍ଧ ମିଶିଛି, ମୋ ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଇଦେଉଛି; ମୋ ଅଶ୍ରୁ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣର ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଆଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନଦାନ ପରି ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଛି। ଆପଣଙ୍କ ବିଦାୟ ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋ ଚିନ୍ତାର ଧୂଆଁ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଉଛି, ଏବଂ ନିଶ୍ବାସର କ୍ଳାନ୍ତି ମୋ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଏ। ଏଠାରେ ଆପଣ ନଥିଲେ, ଏହି ଅପାର ଶୋକାଗ୍ନି ମୋତେ ଦগ୍ଧ କରିଦେବ, ଯେପରି ଶୀତାନ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ପଡ଼ି ଦଗ୍ଧ କରେ। ଗାଈ ଯେପରି ଛୋଉଁକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଯିବେ, ସେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କରିବି।" ମାଆଁଙ୍କ ଏହି ଅତିଦୁଃଖିତ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "କୈକେୟୀଙ୍କ ଚାଳ ଓ ଆପଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ, ଯଦି ମୁଁ ବନକୁ ଯାଏ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ଅବସ୍ଥାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପତି ତ୍ୟାଗ ନାରୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଅଧର୍ମ; ଏହା କେବେ କରିବେ ନାହିଁ, ଭାବିବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ। ମୋ ପିତା, ଜଗତ୍ପତି, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଉପରେ ସେବା କରିବା ହେଉଛି ନିତ୍ୟଧର୍ମ।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ରା କୌଶଲ୍ୟା ପୁଅ ଉପରେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଯଥାସ୍ତୁ।" ପରେ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣକାରୀ ରାମ ପୁନି ଦୁଃଖିତ ମାଆଁଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଆପଣ ଓ ମୁଁ, ଉଭୟ, ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି; ରାଜା ପତି, ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସ୍ୱାମୀ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ମହାବନରେ ଆନନ୍ଦରେ କଟାଇ, ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳା କୌଶଲ୍ୟା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ବିଷାଦରେ କହିଲେ: "ରାମ, ଏହି ସହଧର୍ମିଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ବନକୁ ମୃଗୀ ପରି।" ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ମନ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବାରେ ଦୃଢ଼, ତେବେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିବା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କହିଲେ: "ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା; ଆଜି ଆମ ପାଇଁ, ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱାମୀ। ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ଆମ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁଭାଷା କରନ୍ତି।" "ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଭାବି ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯିଏ ନାରୀ ନିୟମ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯଦି ନାରୀ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପତି ସେବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।