ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଭିତରେ ଅସନ୍ତୋଷ ହେବାର ଭୟରୁ, ଆପଣ ନିଜେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶପଥ ଦେଉଛି—ମୁଁ କେବେ ମହାବୀରଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚାହିବିନି; ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଏପରି ସୁରକ୍ଷା ଦେଇବି, ଯେପରି ଉପକୂଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଆପଣ ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ପଡନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଁ ଏକା ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କରିଦେବି। ମୋ ଦୁଇ ଭୁଜା ସଜାଣା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁ ମାନି ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡର ପଟି ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମୋ ତୀର ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ଚାରିଟି—ଭୁଜା, ଧନୁ, ପଟି, ତୀର—ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଚାହେଁନି। ମୋ ତଳଅଂଶ ତଳ ତର୍ଜନୀରେ ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଟାରୀ ଦେଇ, ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମାନ ଭାବିବିନି। ମୋ କଟାରୀର ଘାଉରେ ଭୂମିରେ ହାତ, ଭୁଜା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଜଂଘାରେ ପ୍ରଭୁତି ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥୀ ଓ ଯୋଧାମାନେ ପଡିବେ, ଭୂମି ଅପରିଚଳିତ ହେଇଯିବ। ମୋ କଟାରୀର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁଡିଯିବେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ତୀବ୍ର ଆଗ୍ରହରେ ବିଜ୍ଞାନ ଥିବା ବଦଳରେ ମେଘ ଧାରା ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡିବେ। ମୋ ଚମଡ଼ର ରକ୍ଷା ଥିବା ତର୍ଜନୀ, ଧନୁ ଓ ତୀର ହାତରେ ଥିବାବେଳେ, କେଉଁ ଲୋକ ମୋ ସମ୍ନାନେ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ଭାବିପାରିବେ? ମୋ ତୀରରେ ଅନେକ ଏକତା ପାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦମନ କରିଦେବି, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକା ଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଦେଇଦେବି, ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡା, ହାତୀର ଜୀବନ ବିନ୍ଦୁରେ ଘାଉ ଦେଇ। ଆଜି ମୋ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି, ଆପଣଙ୍କର ଅଧିକାର ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲେପ, ଭୁଜବନ୍ଧ ବିଲଗିବା, ଧନ ତ୍ୟାଗ, ମିତ୍ର ରକ୍ଷାର ସମୟ। ମୋ ଦୁଇ ଭୁଜା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ରାମ, ବିଶେଷକରି ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। କହନ୍ତୁ, ଆଜି କିଏ ମୋ ଘାଉରେ ପଡିବ—କିଏ ଆପଣଙ୍କର ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ତଥା ଜୀବନ, କୀର୍ତି ଓ ସେବକ ନେଇ ଗର୍ବ କରୁଛି—ଏହି ଭୂମି ଆପଣଙ୍କ ଅଧିନରେ ଆସିଯିବ; ଆପଣ ଯେଉଁପରି ଚାହନ୍ତି, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିଜ ଅନ୍ତର ଦୁଃଖ ଶୋଷି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଢ଼ାଇଦେବା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ମୂଦୁ ମନ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି; ଏହି ହିଁ ଧର୍ମର ପଥ।” ଏହି ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚବିଶ ଶ୍ଲୋକର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଧ୍ୟାୟ। ରାମଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି, କୌଶଳ୍ୟା ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ—“ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଦୁ ଶବ୍ଦ କହନ୍ତି—ମୋ ପୁଅ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, କିପରି ଉପଜୀବନ କରିବେ?” “ଯିଏଙ୍କର ସେବକ ଓ ପରିଚାରକ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେ ରାମ କିପରି ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଖାଇବେ? ଏହା ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବ, କିଏ ଭୟିତ ହେବିନି—ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ରାଜପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସାରୀ, ନିଷ୍କାଷିତ ହେଉଛନ୍ତି?” “ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଆପଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ପବନ, ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ପରିବାରର ଭଳି, ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ମୋ ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଜଳି ଯାଉଛି, ଯେପରି ଶୋକ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଉଛି। ଆପଣଙ୍କ ବିଦାୟର ଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶ୍ରୁର ଧୁଆଁ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିଦେବ, ପୁତ୍ର, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଉନ୍ମତ କରିବ। ଆପଣ ନଥିବାରୁ, ଏହି ତୀବ୍ର ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳିଦେବ, ଯେପରି ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁଜାଳ ଜଳିଦେଇ। ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଛେଳା ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଗାଁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏପରି ମୁଁ ମୋ ପୁଅ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଯିବେ, ମୁଁ ଅନୁସରଣ କରିବି।” ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଥିବା ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇ, ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାପରେ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ଅଟିଯିବେ। ବିବାହିତ ନାରୀଙ୍କୁ ପତି ଛାଡ଼ି ଦେବା ନିର୍ମମ କାର୍ଯ୍ୟ; ଏହା କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏଉଁ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ। ଯେପରି ମୋ ପିତା, ଜଗତର ନାଥ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସାରୀ, ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେପରି ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁଭ କୌଶଳ୍ୟା, ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ର ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ଏପରି କହି, ଧର୍ମର ଅନୁସାରୀ ରାମ ପୁନି ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ମାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ—“ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପତି, ଗୁରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ। ଏହି ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସରେ କାଟି, ପରେ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିବି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ମା କୌଶଳ୍ୟା, ନିଜ ପୁଅକୁ ଅତି ଭଲପାଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ମୁହଁରେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—“ରାମ, ମୁଁ ଏହି ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବିନି; ଆପଣ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନିଅନ୍ତୁ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅରଣ୍ୟକୁ, ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ମୃଗୀ ଭଳି।” “ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିତ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ବିଦାୟ ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ମା ଅଶ୍ରୁ ତାଲି ନେଇ, ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଭରି କହିଲେ—‘ଜୀବନ୍ତ ନାରୀ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ଓ ନାଥ; ଆଜି, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ପାଇଁ ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ଶାସକ। ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାଥ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଆମ; ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମିକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଦୁ କଥା କହନ୍ତି।