ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି, ଯାହାକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୌଡ଼ି ଧରିବି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାକୁ ପଛୁଆଇବି। ଏଇ ଦିନ ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଏକା ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ମିଶି ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତୁମ ସ୍ୱୟଂ ପିତା ତାହାରେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ବନବାସ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂଚାଳନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକେ ଚୌଦ ଅବଧି ବନରେ ବସିବେ। ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରୟାସ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୂର୍ବଳ; ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ବିଜୟ ଆଣିବ। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶେଷ କରିବା ପରେ ତୁମେ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବେ କେବେ ନୁହଁ। ପୁରୁଣା ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କର ଚାଳିତା ଅନୁସାରେ, ଲୋକମାନେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ ତାଙ୍କର ଦୟାର ରକ୍ଷା କରିବା ପରେ ବନବାସ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଯଦି ରାଜ୍ୟର ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ, ତେବେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି—ମୁଁ ବୀରମାନଙ୍କର ଲୋକ ଚାହିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ପରି ରକ୍ଷା କରିବି। ତୁମେ ଶୁଭ କ୍ରିୟାରେ ଅଭିଷେକ କର; ମୁଁ ଏକା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିବି। ମୋ ଦୁଇ ଭୁଜ ଶୂଣ୍ଡା ହେବା ପାଇଁ ନୁହଁ, ଧନୁ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡର ବନ୍ଧନ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହଁ, ତୀର ବିନ୍ଦୁ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହଁ। ଏହି ଚାରିଟି—ଭୁଜ, ଧନୁ, ବନ୍ଧନ, ତୀର—ଶତ୍ରୁ ସଂହାର ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହିବି ନାହିଁ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର, ମେଘାଳୋକ ପରି ଚମକୁଥିବା, ମୋତେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ମନେ ହେଉନାହିଁ। ମୋର ତଳୱାରର ଘାତରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ, ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଭୁଜ, ହାତ, ଜଙ୍ଘା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେବ, ଅଗ୍ରଗମ ହେବ ନାହିଁ। ମୋର ତଳୱାରର ଘାତରେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ମେଘ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବେ। ଚମଡ଼ ତଳାରେ ଆଙ୍ଗୁଳି ରକ୍ଷିଥିବା ଏବଂ ଧନୁ ତୀର ହାତରେ ରଖିଥିବା ମୁଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ ହେବା ସମୟରେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ମନେ କରିପାରିବ? ମୋ ତୀରରେ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକା ଦଳକୁ ନିକଟ କରିବି, ଏବଂ ଏକା ଏବଂ ଏକା ଅନେକଙ୍କୁ ନିକଟ କରିବି; ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀର ଜୀବନ ବିନ୍ଦୁକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବି। ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇବ; ମୁଁ ରାଜାକୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରି ତୁମର ଅଧିକାର ସ୍ଥାପନ କରିବି। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲେପନ, ଭୁଜ ବନ୍ଧନ ଖୋଲିବା, ଧନ ଦେଇବା, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ସମୟ। ମୋ ଦୁଇ ଭୁଜ ତୁମର ଅଭିଷେକ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅତି ଯୋଗ୍ୟ। ମୋତେ କହ, କିଏ ଆଜି ମୋର ଘାତରେ ପଡ଼ିବେ—କିଏ ତୁମର ମିତ୍ର ନୁହଁ, ତଥା ଜୀବନ, କୀର୍ତି, ସନ୍ତାନ ଉପରେ ଗର୍ବ କରେ—ଯେପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବ; ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ଦାସ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି କହିଲେ, “ଶୁଣ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି; ଏହି ହିଁ ଧର୍ମର ପଥ।” ଏବେ ତୁମେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ମହା କୌଶଳୀ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚବିଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦୃଢ଼ ଦେଖି, କୌଶଳୀ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ, ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ କହିଥାଏ—ମୋ ସୁତ ଦଶରଥର ପୁତ୍ର କିପରି ଉପଜିବିକା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବ? ଯିଏଙ୍କର ସେବକ ଓ ପରିଚାରକ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ—ଏହି ରାମ କିପରି ଏବେ ବନରେ ମୂଳ ଫଳ ଖାଇବ? ଏହା କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବ, ଏବଂ କିଏ ଭୟିତ ହେବେ ନାହିଁ—ଯେ ରାଜାଙ୍କର ଧର୍ମାତ୍ମା, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ବନବାସ ଯାଉଛନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଜଗତରେ ଭାଗ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତୁମେ, ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ବନକୁ ଯାଉଛ। ଏହି ପବନ, ଯାହା ତୁମର ନିଜ ଜନ ପରି, ମୋତେ କେବଳ ବିଳାପର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆଣିଛି, ମୋ ଅଶ୍ରୁ ଓ ହାହାକାର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦୁଃଖ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦେଉଛି। ତୁମର ବିଦାୟ ଚିନ୍ତାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ଧୂଆଁ ମୋତେ ଭସ୍ମ କରିଦେବ, ଏବଂ ହାହାକାରର ଥକିବା ମୋ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ବଢ଼ାଇବ। ଏଠାରେ ତୁମ ଅଭାବରେ, ଏହି ଅସୀମ, ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳାଇଦେବ, ଯେପରି ଶୀତକାଳ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳବନକୁ ଜଳାଇଦେଇଥାଏ। ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଛେନା ଯିବାବେଳେ ଗାଁ ଶିଶୁକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମୋ ସୁତ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବା ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି। ମା'ଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଧୋକା ଦିଆଯିବା ଏବଂ ମୁଁ ବନକୁ ଯିବା ପରେ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ରହିବେ ନାହିଁ। ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ନାରୀ ପାଇଁ ଅତି କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ; ଏହା କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହା ନିନ୍ଦିତ। ଯେପରି ମୋର ପିତା, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ଏବଂ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଜୀବନ ରଖିଛନ୍ତି, ସେପରି ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ। ଏପରି ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ, ଶୁଭ କୌଶଳୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ‘ଏହି ହିଁ’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏପରି କହି, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ପୁନି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣ ମିଶି, ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପତି, ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ନାଥ ଏବଂ ମାସ୍ଟର। ଏହି ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ମୁଁ ବନରେ ଆନନ୍ଦରେ କଟାଇବା ପରେ, ତୁମର ଶବ୍ଦ ପାଳନ କରିବି।” ଏପରି ଶବ୍ଦରେ, ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ମୁହଁରେ, କୌଶଳୀ ତୀବ୍ର ବିଲାପ କଲେ।