ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ରହି, ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—"ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟର ଘାତକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବା—ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷ କେବେ ଦୁଃଖରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଆଜି ସମସ୍ତେ ଦେଖିପାରିବେ, କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଗ୍ୟ ଓ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରୟାସ। ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରୟାସର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ତଫାତ୍ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ହରାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବେ। ମୁଁ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି, ଯାହାକୁ ଅଙ୍କୁଶ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଭାଗ୍ୟକୁ ଚାଲି ଧରି, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ତାକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେବି। ଏହି ଦିନେ ତୁମର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକକୁ ନିବାରଣ କରିପାରିବାର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ମିଶି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତୁମେ କଥା ଯାଉଁଥିବା ପିତାଙ୍କ ତ କଥା ଅସମ୍ଭବ। ଯେଉଁମାନେ ରାଜା, ତୁମର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟଗମନ ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବେ। ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଶୂରବଳ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ମଦମାତାଳି ହୁଏ; ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଆଣିବ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶାସନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ମାତ୍ର ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବେ କଦାପି ନୁହେଁ। ପୂର୍ବତନ ରାଜରୁଷିମାନଙ୍କ ଆଚାର ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଜାମାନେ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ଦୟାଶୀଳ, ସେପରି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଅରଣ୍ୟବାସ ନିୟମ। ଯଦି ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ବ୍ୟବଧାନ ହେବା ଭୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତୁମେ ଆପଣେ ରାଜ୍ୟ ନ ଚାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ଶପଥ କରେଁ—ମୁଁ କେବେ ରାଜ୍ୟ ଚାହିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାଳିବା ତଟପରି ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ବିଧିରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର; ମୁଁ ଏକା ଏହି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିଦେବି। ମୋ ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋର ମୁଣ୍ଡାସା ଶୃଙ୍ଗାର ନୁହେଁ, ତୀର ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ସବୁ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପାଇଁ, ମୁଁ ମୋର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କିଛି ନୁହେଁ। ମୋର ତଳୱାର ଘାତରେ ପୃଥିବୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ, ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହାତ, ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେବ, ଯାହା ଚାଲିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ କରିଦେବ। ମୋର ତଳୱାର ଘାତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘପିଣ୍ଡ ପରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚ୍ୟୁତ ହେବେ। ଚର୍ମବନ୍ଧ ହାତରେ, ଧନୁ ଓ ତୀର ନେଇ, ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ସେଠି ଅନ୍ୟ କେହି ପୁରୁଷ ମାନିପାରିବେନାହିଁ। ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଅନେକ ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରାଇଦେବି, ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀଙ୍କ ଜୀବନ୍ଦାୟିନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଘାତ କରି। ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ପ୍ରମାଣ ଦେଖିବେ ସମସ୍ତେ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରି, ତୁମର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ କରିଦେବି। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲେପନ, କଙ୍କଣ ଖୋଲିବା, ଧନ ତ୍ୟାଗ, ମିତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ। ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ନିଶ୍ଚୟ ଉପଯୁକ୍ତ, ରାମ, କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ—ବିଶେଷକରି ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବାମାନେ ପାଇଁ। ମୋତେ କହ, ଏଇ ଦିନ କିଏ ମୋର ଘାତରେ ପଡ଼ିବେ—ଯିଏ ତୁମର ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି, ସେବକ ଉପରେ ଗର୍ବ କରେ—ଯାହାପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଉ; ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛ, କରିଦେବି। ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅତି ଉତ୍ସାହ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶ ବଢ଼ାଇଥିବା ଶ୍ରୀରାମ, ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ମୁଛି, ପୁନିପୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—"ଶୁଣ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା କରିଛି; ଏହିଁ ହେଉଛି ପରମ ଧର୍ମ।" ଏହିପରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଏହି ନିଷ୍ଠା ଦେଖି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜମାତା କୌଶଳ୍ୟା, ଅଶ୍ରୁଗଳା ଗଳାରେ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ—"ଏଠାରେ ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମୃଦୁଭାଷୀ, ମୋର ଦଶରଥନନ୍ଦନ ପୁଅ କେମିତି ଅନ୍ନଶୋଧନ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ? ଯିଏଙ୍କର ସେବକ-ପରିଚାରକମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଇ ରାମ କେମିତି ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବେ? ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ? ଏବଂ କିଏ ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ—ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ ରାଜପୁତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ସେ ଅନ୍ୟାୟରେ ବନବାସ ଯାଉଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଇ ତୁମେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ। ଏହି ପବନ, ଯାହା ପ୍ରାୟ ତୁମ ସ୍ୱଜନ ସମାନ, ଏଠାରେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଆହୁରି ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି, ମୋର ଅଶ୍ରୁ ଓ ବିଳାପରେ ଦୁଃଖାଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦେଉଛି। ତୁମ ବିଦାୟର ଚିନ୍ତାରୁ ଉପଜିଥିବା ଅଶାନ୍ତ ଅଶ୍ରୁର ଧୂଆଁ, ମୋତେ ଦগ୍ଧ କରିଦେବ, ପୁଅ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଇବ। ତୁମେ ଏଠି ନ ଥିଲେ, ମୋର ଏହି ଅପାର ଦୁଃଖାଗ୍ନି ମୋତେ ଦହିଦେବ, ଯେପରି ଶୀତକାଳ ଶେଷେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁଶ ତଳକୁ ଦହିଦେଉଛି। ଗାଈ ଯେପରି ନିଜ ଛାଗଳାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ଅନୁସରିବି। ମାଆଙ୍କର ଏପରି ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—"ମା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଚତୁରତାରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ଚିରକାଳ ବଞ୍ଚିବେନାହିଁ। ପତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ନାରୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର କାମ; ଏହିପରି କାମ ତୁମେ କେବେ କରିବ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ।