ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂରବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ, ତୁମେ କିପରି ଏମିତି ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ ଦୈବକୁ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅଶକ୍ତ ବୋଲି କହୁଛ? ତୁମେ କିପରି ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କାମ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରୁନାହାଁ? ଏମିତି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ମାନ୍ୟ କରି ଦେଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଟା କେବଳ ଚାଲ ମାତ୍ର। ଧର୍ମଶୀଳ ରାମ, କି ତୁମେ ଏହି କଥା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ? ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ନିଷ୍ପାପ ଏବଂ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ବର ଦେଇଦେଇଥାନ୍ତେ, ଏବଂ ସେଟା ଉଚିତ ମଧୁର ଥାନ୍ତା। ରାମ, ଆଉ କାହାରୋ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକର ଆରମ୍ଭ ମୁଁ ସହିପାରିବିନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଜନମାନସ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଏଥିରେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର। ଗୁଣବାନ ରାମ, ଯେ ଧର୍ମ ତୁମ ମନକୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଛି, ସେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ; କାରଣ ଏହି ଧର୍ମ ତୁମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଛି। କିପରି ତୁମେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ପିତାଙ୍କ ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିପାରିବ? ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଯେ ବିଭାଜନ ହୋଇଛି, ତୁମେ ତାହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ; ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରତି ତୁମ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି ମୋତେ ବେଦନା ଦେଉଛି। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠାକୁ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; କିପରି ତୁମେ, ମନରେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ବାର୍ଥପର ଓ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ପିତା ଓ ମାତା ଭାବେ ମାନି, ସେମାନଙ୍କର ସେବା କରିପାରିବ? ଯଦି ତୁମ ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତଥାପି ଏହାକୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ମାନିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୂରତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେ ଦୈବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନୀ ଲୋକ ଦୈବକୁ ମାନନ୍ତିନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଦୈବକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ, ସେ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ। ଆଜି ଲୋକେ ଦୈବ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିବେ; ଆଜି ଦୈବ ଓ ପୁରୁଷ ପ୍ରୟାସର ଅନ୍ତର ଚିହ୍ନିତ ହେବ। ଯେମାନେ ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ବାଘା ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି ମୋ ପ୍ରୟାସରେ ଦୈବକୁ ପରାଜିତ ହେଉଛି ବୋଲି ଦେଖିବେ। ମୁଁ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ମହାଗଜ ପରି, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ, ଦୈବକୁ ଚାଲିଯିବି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ତାହାକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇ ଦେବି। ଆଜି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ, ଏବଂ ଏହି ତିନି ଲୋକ ମିଶି ମଧ୍ୟ ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକକୁ ବାଘା ଦେଇପାରିବେନି, ତୁମ ପିତା ତ ଅତି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଯେମାନେ ତୁମ ବନବାସ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେମାନେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବନରେ ବସିବେ। ଦୈବର ଶକ୍ତି ଶୂରବଳର ସମ୍ମୁଖରେ ଟିକିପାରିବେନି; ମୋ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ବିଜୟ ଆଣିବ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶାସନ ପରେ ମାତ୍ର ତୁମେ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବେ କଦାଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୁରାତନ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ପୁତ୍ରମାନେ ଜନତାକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନପରି ଦେଖିବା ପରେ ମାତ୍ର ବନବାସ ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ବିକଳ୍ପ ହେବ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ନ ନେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତେବେ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି ଯେ, ମୁଁ କଦାପି କୌଣସି ଶୂରବୀର ଲୋକର ଲୋକକୁ ଚାହିବିନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ରତଟ ପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଅନ୍ୟ ରାଜମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିଦେବି। ଏହି ଦୁଇ ହସ୍ତ ଶୂଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁ ଶୂଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡର ବନ୍ଧନ ଓ ତୀର ମଧ୍ୟ ଶୂଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚାରିଟି—ହସ୍ତ, ଧନୁ, ମୁଣ୍ଡବନ୍ଧନ, ତୀର—ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହେଁନି। ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ, ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବିନାହିଁ। ମୋର ତଳୱାର ଆଘାତରେ ମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ମାଟି ଉପରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ ଓ ସେନାପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ହସ୍ତ, ହାତ, ଜଂଘା ଛିଟିଯିବ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଅପରିଚାଳ୍ୟ ହେଉଛି। ମୋର ତଳୱାର ଆଘାତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ମେଘ ପରି ପଡ଼ିଯିବେ। ଚମଡ଼ ରକ୍ଷା ଲଗାଇ ଧନୁ-ତୀର ନେଇ, ମୁଁ ମାନବମାନ୍ୟେ ମଧ୍ୟେ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ବେଳେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ଭାବିପାରିବ? ଏକା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅନେକ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିପାରିବି; ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀଙ୍କ ଜୀବନବନ୍ଦୁ ପ୍ରଦେଶକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିବି। ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦେଖାଯିବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି ତୁମ ଅଧିକାର ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲଗେଇବା, କଙ୍କଣ ଖୋଲିବା, ଧନ ଦାନ କରିବା ଏବଂ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଦିନ। ରାମ, ଏହି ଦୁଇ ହସ୍ତ ଅବଶ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ତୁମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକର ବାଘାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ। ଏଠାରେ କିଏ ତୁମ ଶତ୍ରୁ, ଯେ ଆଜି ମୋର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିବେ, ଯିଏ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସେବକ ଉପରେ ଗର୍ବ କରେ, ତାହା କହ; ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମ ଅଧୀନ ହେଉ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ମୋତେ ଯାହା ଆଦେଶ ଦିଅ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜାଇ ଓ ପୁନଃପୁନି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିବା ରାମ କହିଲେ, “ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି; ଏହିଁ ଧର୍ମର ପଥ।” ଏହିବେଳେ ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ। ରାମଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନର ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟା ଅଶ୍ରୁସ୍ତବ୍ଧ କଣ୍ଠରେ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ, “ଯିଏ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାଷା କହେ—ମୋ ପୁତ୍ର ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ କିପରି ଉପଜୀବିକା ନିମିତ୍ତେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ? ଯିଏଙ୍କର ଦାସ-ପରିଚାରକ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଖାଆନ୍ତି, ସେ ରାମ କିପରି ବନରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରିବେ?