ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ହେଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, ଏମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜନମତକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଆପଣ ଯେମିତି ଏପରି କଥା କହିପାରିବେ? ଏକ ଅଦମ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ, ଆପଣ କିପରି ନିର୍ବଳ ଭାବରେ ଭାଗ୍ୟର କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଲାଗେ? ଆପଣ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ ଅନୁମାନ କିଏଁ ନ କରୁଛନ୍ତି? ଅନେକ ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ମାତ୍ର ଆବରଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି—ଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଆପଣ ଏହା ଦେଖିପାରୁନାହାଁନ୍ତି କି? ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ସତ୍ୟ ଏବଂ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ, ସେମାନେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବର ପାଇଯାନ୍ତା, ଏବଂ ଏହା ଉଚିତ ବର ହେଉଥାନ୍ତା। ହେ ଶୂରବୀର, ଜନମାନ୍ୟ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଏହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ମୁଁ ସହିପାରୁନାହିଁ—ଦୟାକରି ଏହି ଦୋଷକୁ ମୋ ପ୍ରତି ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଧର୍ମ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାନି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଛି, ମୋ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ, କାରଣ ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଅସ୍ମିତ କରାଉଛି। ଆପଣ କିପରି ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ, ଏହି ଅଧର୍ମ ଏବଂ ନିନ୍ଦନୀୟ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିପାରିବେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ? ଏହି ବିଭାଜନ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି, ତଥାପି ଆପଣ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରୁନାହାଁନ୍ତି; ଏହା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନିନ୍ଦାନୀୟ। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମପାଳନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ; କିପରି ଆପଣ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁ, ଯଦିଓ ପିତା-ମାତା ବୋଲି ଡାକାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବେ? ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ସତ୍ୟ, ତଥାପି ଆପଣ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ; ତଥାପି ଏହି କଥା ମୋତେ ମନ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଶୂନ୍ୟ, ସେ ଭାଗ୍ୟର ପଛେ ପଛେ ଚାଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଥିବାମାନେ, ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜୟ କରିପାରିବେ, ସେ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆଜି ଲୋକେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ; ଏହି ଦିନେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ଆଜି ଲୋକମାନେ ଦେଖିବେ ଯେ, ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ପ୍ରୟାସ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅଟକାଇଦେବ। ମତି ହରାଇଥିବା ବଡ଼ ହାତୀ ପରି, ଯାହାକୁ ଅଙ୍କୁଶ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଚାଲିଦେବି ଏବଂ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେବି। ତିନୋଟି ଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ପିତାଙ୍କ କଥା ତ କଥା ହେଲା। ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଚୌଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବେ। ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏକ ଶୂରବୀରର ଶକ୍ତି ସାମ୍ନାରେ କିଛି ନୁହେଁ; ମୋ ଉଗ୍ର ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିବ। ହଜାର ବର୍ଷ ବିତିଯିବା ପରେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶାସନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ମାତ୍ର ଆପଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ—ଏବେ କେବେ ନୁହେଁ। ପୁରାତନ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଇ, ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ଦେଖିବା ପରେ ମାତ୍ର ଅରଣ୍ୟବାସ ନିୟମିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟର ବିକୃତି ଭୟରେ ଆପଣ ଏ ରାଜ୍ୟ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ଯେ ମୁଁ କେବେ ମହାବୀରମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ନେବିନାହିଁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ରକୂଳ ଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି। ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ନିଜ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଁ ଏକା ଅଟକାଇଦେବି। ମୋ ଏହି ଦୁଇ ହସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁଷ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ନୁହେଁ; ମୋ ମୂର୍ଧ୍ନିବନ୍ଧନ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ଚାରିଟି—ହସ୍ତ, ଧନୁଷ, ମୂର୍ଧ୍ନିବନ୍ଧନ, ତୀର—ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚୁର୍ମାର କରିବା ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଭାବିଥିବା ଲୋକଠାରୁ ଅତ୍ୟଧିକ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର, ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ପରି ଚମକିଥାଏ, ଏହା ଥିବା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ, ବଜ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ସମାନ ଭାବିନାହିଁ। ମୋର ତଳୱାରର ଘାତରେ ଗଜ, ଅଶ୍ୱ, ସାରଥୀ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହାତ, ଉରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମାଟିକୁ ଅଗମ୍ୟ କରିଦେବେ। ମୋର ତଳୱାରର ଧାରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘପିଣ୍ଡ ପରି ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବେ। ଚର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ମୋ ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ଧନୁଷ-ତୀର ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଭାବିପାରିବ? ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଅନେକଙ୍କୁ ମୋର ତୀରରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେବି, ଏବଂ ମାନବ, ଅଶ୍ୱ, ଗଜଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଅନେକଙ୍କୁ ପଡ଼ିଦେବି। ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ପ୍ରକୃତ ଦେଖାଯିବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲେପନ, ବାହୁମୁଦ୍ରା ବିଦାୟ, ଧନସମ୍ପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର ସମୟ। ଏହି ଦୁଇ ବାହୁ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି ସେମାନେ ପାଇଁ। ଆଜି କହନ୍ତୁ, କିଏ ମୋର ଘାତରେ ଲୁଟିପଡ଼ିବେ—ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସେବକ ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଛି—ଏହି ଭୂମି ଆପଣଙ୍କ ଅଧିନରେ ଆସିବା ପାଇଁ; ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଂଶୁ ପୁଞ୍ଚି, ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମପଥ।