ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚକୁର ଆଗରୁ ଚାହିଁ ରାମ କହିଲେ, "ତୁମର ଏହି ବିପୁଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଉପଜିଛି। ଧର୍ମରେ ତ୍ରୁଟି ହେବାର ଚିନ୍ତା ଓ ଲୋକମତର ଅତିରିକ୍ତ ଆଦରରୁ, ଏପରି ଅଡ଼ିଗ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ତୁମେ କିପରି ଏମିତି କଥା କହିପାର? ବଳବାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ ତୁମେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୟନୀୟ ଭାବରେ କଥା କହୁଛ? ତୁମେ କିପରି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କିଛି ସନ୍ଦେହ କରୁନାହ? ଅନେକ ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ମାତ୍ର ଆଡ଼ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି—ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ତୁମେ କିପରି ଦେଖିପାରୁନାହ? ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ସତ୍ୟ ସିନ୍ହା ଓ ନିର୍ମଳ ଥାନ୍ତା, ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରତାରଣା ବା ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହି ବର ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ଥାନ୍ତା, ଏବଂ ଏହା ଯଥାଯଥିକ ହେଉଥାନ୍ତା। ହେ ମହାବୀର, ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରକାରରେ ଅପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୁଁ ତାହା ସହିପାରୁନାହିଁ—ମୋତେ କ୍ଷମା କର। ଯେଉଁ ଧର୍ମ ତୁମ ମନକୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଦେଉଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଘୃଣା କରେ, କାରଣ ଏହା ତୁମକୁ ଅସ୍ତିର କରିଦେଉଛି। କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ତୁମେ କିପରି ନିଜ ହାତରେ ପିତାଙ୍କ ଅଧର୍ମମୟ ଓ ଅପମାନଜନକ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିପାର? ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଭାଜନକୁ ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ—ଏହି କଥା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଏଠାରେ ତୁମର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦୋଷଯୋଗ୍ୟ। ତୁମର ଏହି ଧର୍ମପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଆସ୍ଥାକୁ ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ; ତୁମେ କିପରି ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବଦା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦ୍ୟପି ପିତା ଓ ମାତା ଭାବରେ ଚିହ୍ନାଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିପାର? ଯଦି ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତଥାପି ତୁମେ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନାହିଁ। ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବୀର, ସେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ବୀରମାନେ କଦାପି ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁଗତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ। ଯିଏ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜୟ କରିପାରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ। ଆଜି ଲୋକେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ; ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଓ ମାନବ ପ୍ରୟାସର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ପରାଜିତ ଦେଖିବେ। ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି, ଯାହା କୌଣସି ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଏନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଚାଲି ଆସି ପ୍ରତିବାଦ କରିବି। ଏହି ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଆଜି ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ରୋକିପାରିବେନାହିଁ—ତୁମର ପିତା ତ ତାହାଠାରୁ କମ୍। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ଅରଣ୍ୟବାସର ଚକ୍ରାନ୍ତ କଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବେ। ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ମୋର ବଳର ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇପାରିବେନାହିଁ; ମୋର ଉଗ୍ର ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବ। ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍ତ ନରପତିମାନଙ୍କର ଶାସନ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ ମାତ୍ର ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ଏବେ କେବେ ନୁହେଁ। ପୁରାତନ ରାଜରୁଷିମାନଙ୍କର ଚଳିତାନୁସାରେ, ପୁତ୍ରମାନେ ଜନତାକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନପରି ରକ୍ଷା କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ଅରଣ୍ୟବାସ ନିୟମିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟର ଅସ୍ଥିରତା ଭୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁନାହ, ତେବେ ମୁଁ ଶପଥ କରେ ଯେ, ମୁଁ ବୀରମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବିନାହିଁ; ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପାର୍ଶ୍ୱର ଭଳି ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଭିଷେକ କର, ମୁଁ ଏକାକି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିଦେବି। ମୋ ଦୁଇ ହାତ ଶୁଭ୍ର ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁଷ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମୋ ତୀର ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ସବୁ ଚାରିଟି—ହାତ, ଧନୁଷ, ମୁଣ୍ଡ ମାଳା, ତୀର—ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚୁର୍ମାର କରିବା ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହେଁନି। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର, ଯାହା ବିଜୁଳି ପରି ଚମକେ, ତାହା ସହିତ ମୁଁ ବଜ୍ରାୟୁଧଧାରୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଣନା କରିନାହିଁ। ମୋର ତଳୱାରର ଘାଁରେ ପୃଥିବୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବୁକ୍, ହାତ, ଜଂଘାରେ ଢାକିଯିବ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯିବ। ମୋର ତଳୱାରର ଆଘାତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଜୁଳି ଥିବା ମେଘ ପରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି ଜଳିଯିବେ। ମୋର ଆଙ୍ଗୁଠି ଚମଡ଼ର ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଧନୁଷ ତୀର ହାତରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଥିଲେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ଭାବିପାରିବ? ମୋର ତୀରରେ ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀର ଜୀବନ୍ଦାୟିକ ସ୍ଥାନକୁ ଘାଁ କରି ଶେଷ କରିଦେବି। ଆଜି ମୋ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେବ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି ତୁମର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି। ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲେପନ, ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲିବା, ଧନସମ୍ପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟ। ମୋ ଦୁଇ ବାହୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ତୁମ ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବାମାନେ ପାଇଁ। ଆଜି କହ, ମୁଁ କାହାକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି—କିଏ ତୁମ ସମ୍ମିତି ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଅନୁୟାୟୀର ଦମ୍ଭ କରୁଛି—ଯାହାର ଫଳରେ ଏହି ଭୂମି ତୁମ ଅଧୀନରେ ଆସିବ; ମୋତେ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେବ, ମୁଁ ତାହା କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ସେବକ।" ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅଭିନୟ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜାଇ, ପୁନଃପୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଶୁଣ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ।" ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।