ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭାବୁକ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ରାଜସମ୍ପତ୍ତି, ଏହି ରାଜସ୍ଵ ଆଡମ୍ବର ଆମ ପାଇଁ କଣ ଦରକାର? ମୋ ବ୍ରତ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦରକାର, ସେଠାରେ ମୁଁ ନିଜେ ଜଳ ଆଣି ନିଜେ ନହାଇ ସକିବି। ତୁମେ ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ; ରାଜ୍ୟ ହେଉକି ଅରଣ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟବାସ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ। ଏହି ସମସ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ମୋ ଛୋଟ ମାଆ କୌଶଲ୍ୟାର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଏହା ସମସ୍ତେ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ; ବାପାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ—ତୁମେ ଜାଣ, ଭାଗ୍ୟ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାମାନବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଭୂକୁଟି ଭଙ୍ଗିଗଲା, ଶ୍ୱାସ ଗଭୀର ହେଲା, ଯେପରି ଗୁହାରେ ରୂଷ୍ଟ ନାଗ ଶ୍ୱାସ ନିଏ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଆକ୍ରୋଶରେ ମହାସିଂହଙ୍କ ମୁହଁ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତିନି ମୁଠି ଭିତରେ ହାତ ଚାପି ରଖି, ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକଦିଗରେ ଉଠାଇ ଏବଂ ଗଳାକୁ ଝୁଲାଇଲେ। ଭାଇଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଅଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଲେ, "ତୁମର ଏହି ବିପ୍ଳବୀ ଉତ୍ତେଜନା ଅନାବଶ୍ୟକ।" "ଧର୍ମର ଦୋଷ ଓ ଲୋକମତର ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତାରୁ ଏପରି ଅବିଚଳିତ ମନ ବିଶ୍ୱାସ ଥିବା ତୁମେ କିପରି ଏପରି କଥା କହିପାର? ଏଭଳି ପ୍ରାକ୍ରମୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତୁମେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଦୟାନୀୟ ଭାବରେ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛ? ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହାଁ କି? ଏମିତି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେ ଧର୍ମକୁ ମାନ୍ୟ ଦେଖାଇ କୌଶଳ କରନ୍ତି—ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହା ଦେଖୁନାହାଁ କି? ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଓ ନିଷ୍କପଟ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସେ ଦୀର୍ଘଦିନ ତଳେ ଏହି ବର ପାଇଥାନ୍ତେ, ଓ ସେଠାରେ କୌଣସି କୁଟିଲତା ନଥାନ୍ତା। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି—ମୋ ଏହି ଅସହିଷ୍ଣୁତାକୁ ମାଫ କର। ଏହି ଧର୍ମ ଯାହା ତୁମର ମନକୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଛି, ମୋତେ ତାହା ଘୃଣାଜନକ, କାରଣ ଏହା ତୁମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଛି। ତୁମେ କିପରି ନିଜ ହାତରେ ବାପାଙ୍କ ଅଧର୍ମ ଏବଂ ନିନ୍ଦନୀୟ ଆଜ୍ଞାକୁ କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପାଳନ କରିପାର? ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖାଯାଉଛି, ତୁମେ ତାହା ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ, ଏହି ଅନୁରାଗ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଏଠି ଦୋଷାର୍ହ। ତୁମର ଏହି ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ସାମାଜିକ ଭାବେ ନିନ୍ଦିତ; ତୁମେ କିପରି ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ନିଜ ଲାଭ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବାପା ଓ ମାଆ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିପାର? ଯଦି ତୁମର ଏହି ସଂକଳ୍ପ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତଥାପି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନଦେଖା କରିପାର; କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳୁନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅପ୍ରାକ୍ରମୀ, ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ନାୟକମାନେ ଭାଗ୍ୟକୁ ବଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜୟ କରିପାରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆଜି ଲୋକମାନେ ଦେଖିବେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥର ଶକ୍ତି; ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଓ ମାନବ ପ୍ରୟାସର ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ପ୍ରମାଣିତ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ବାଘା ହେବା ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି ମୋ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ହାରିଥିବା ଦେଖିବେ। ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଙ୍କୁଶ କାମ କରେନାହିଁ, ସେଉଁପରି ମୁଁ ମୋ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରି ତାହାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେବି। ଏହି ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ପାଳ ମିଶି ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ଆଜି ବାଞ୍ଚିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ତୁମର ପିତା ତ କଥା ଅଲଗା। ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବେ। ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏକ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ନାୟକଙ୍କ ପ୍ରବଳତାକୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ; ମୋ ତୀବ୍ର ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ବିଜୟୀ ହେବ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଏବଂ ମହାନ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶାସନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ଏବେ କେବେ ନୁହେଁ। ପୁରାତନ ରାଜରୁଷିମାନଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ଯେଉଁ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରେ ଅରଣ୍ୟବାସ ନିୟମିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନେଇ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ରାଜ୍ୟ ନ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହ, ତେବେ ମୁଁ ଶପଥ କରେ, ହେ ନାୟକ, ମୁଁ କେବେ ନାୟକମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାହିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯେପରି କୂଳ ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଅଭିଷେକ କର; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିଦେବି। ମୋ ଏହି ଦୁଇ ହାତ ଆଲଙ୍କାର ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁଷ ଶୌଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ମାଳା ଶୌଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତୀର ମାତ୍ର ଦେଖାନ୍ତିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚାରିଟି—ହାତ, ଧନୁଷ, ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ ମାଳା, ତୀର—ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପାଇଁ; ମୁଁ ମୋର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ପାଖରୁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋର ଧାର ତଳୱାର ବିଜୁଳିର ଚମକ ପରି ଅଛି, ଏହା ଥିବା ସମୟରେ ଅପନା ଶତ୍ରୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁଲନୀୟ ନୁହେଁ। ମୋର ତଳୱାରର ଘାଁରେ ପୃଥିବୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ, ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ପା, ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଇଯିବ, ଏହା ଅଗମ୍ୟ ହେଇଯିବ। ମୋ ତଳୱାରର କାଠିଆ ଧାରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ପଡ଼ିବେ, ଯେପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘ ପୃଥିବୀରେ ଆସିପଡ଼େ। ଚରମରେ ଢାକା ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ଧନୁଷ ତୀର ହାତରେ ରଖି, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଭାବିପାରିବେ ନାହିଁ।