ଶାନ୍ତ ଓ ଦୟାଳୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରିନାହିଁ, କିମ୍ବା କେବେ କୌଶଳ୍ୟା କିମ୍ବା କୈକେୟୀ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହି ଯାହା ଘଟିଛି, ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବାଧା ଓ ବନବାସ ପାଇଁ କୈକେୟୀ ଯେଉଁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଛନ୍ତି, ଏହାର ପଛରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ। ଏମିତି ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ମାଳିକା ଏକ ରାଜକୁମାରୀ କେମିତି ସାଧାରଣ ନାରୀ ପରି ଅପମାନ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୋତେ ବେଦନା ଦେଇପାରିବେ? କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଏମିତି ଅବିଚାରଣୀୟ, ଯାହା କେହି ରୋକିପାରିନାହିଁ; ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଏବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଓ ମୋର ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। ହେ ଶାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେଉଁ ଜଣେ ଭାଗ୍ୟ ସହ ଲଢ଼ିପାରିବେ? କାରଣ, ଯାହା ଲିଖାଯାଇଛି, ତାହା ଛଡ଼ା କିଛି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ। ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଚାଳନାକୁ ଦେଖ, ଦଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯାହା ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିଲା, ହଠାତ୍ ଘଟିଯାଏ, ଏବଂ ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ତାହା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦିଏ—ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଭାଗ୍ୟର କୌଶଳ। ଏହି ଉପଲବ୍ଧିରେ, ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଘ୍ନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ବିଷାଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରନି; ମୋ ପଛରେ ଚାଲି, ତୁମେ ଏହି ଅଭିଷେକର ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ବାପସ ନେଉ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଘଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏବେ ତପୋଧ୍ୟାନର ସ୍ନାନ କରିବି। ନାହିଁ ଅନ୍ୟଥା, ଏହି ରାଜସି ଆଡ଼ମ୍ବରର ମୋତେ ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ମୁଁ ନିଜେ ଯେଉଁ ପାଣି ଆଣିବି, ତାହା ମୋର ବ୍ରତ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ଅନୁଭାଗ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ହେଉ କି ବନ, ବନବାସ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ। ଏଠାରେ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଘ୍ନିତ ହେବାରେ ତୁମ ଅପରାଧ ନାହିଁ, ମୋର ଛୋଟ ମାଁ କୈକେୟୀଙ୍କ ଅପରାଧ ନାହିଁ; ଏଠି ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ, ପିତାଙ୍କ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ—ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି କେତେ ଅପାର, ତୁମେ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣ। ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏଇ ଏକୋଇଶି ଅଧ୍ୟାୟର କଥା। ରାମ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇଲେ। ସେ ବିରପୁରୁଷ ଭୃକୁଟି କୁଚକାଇ, ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଯେପରି ଭାରି ଶ୍ବାସ ନେଲେ। ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ସିଂହର ମୁହଁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ମୁଠି ଦାଢ଼ କରି, ହାତୀ ତାଳ ଡୋଲାଏ ଯେପରି, ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକପଟେ ଉପରକୁ ଢେଲାଇ, ଗର୍ଦ୍ଧନ ଢିଲା କଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କ ଆଗରୁ ଭାଇ ଦିଗକୁ ଚାଲି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏତେ ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଅନାବଶ୍ୟକ। ଧର୍ମର ଅପରାଧ ଭୟ ଓ ଲୋକଲାଜର ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତାରୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଅଚଳ ହେଉଛ, ଏପରି କଥା କିପରି କହିପାରିଲେ? ତୁମେ ଏକ ଶୂର ବିର କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ, ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୂର୍ବଳ ଓ ଦୟନୀୟ କହି କିପରି କଥା କହିପାରିଲେ? ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ ତୁମେ କିପରି ଅନ୍ୟାୟର ସନ୍ଦେହ କରୁନାହିଁ? ଅନେକ ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ଢାଳ କରି ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଲାଗି କାମ କରନ୍ତି—ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏହା ତୁମେ ଦେଖୁନାହିଁ କି? ଯଦି ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ନିଷ୍କଳୁଷ ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେମାନେ ଦୀଘରୁ ଏହି ବର ମାଗିନଥାନ୍ତେ, ଏବଂ ଏହି ବର ଉଚିତ ଥାନ୍ତା। ହେ ରାମ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେବା, ଯାହା ଲୋକଙ୍କର ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ, ସହିପାରିବିନାହିଁ—ମୋତେ ଏହି ଅପରାଧ ମାଫ କର। ଏହି ଧର୍ମ, ଯାହା ତୁମ ମନକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପକାଇଛି, ସେଥିପାଇଁ ମୋତେ ଏହି ଧର୍ମ ଅପ୍ରିୟ। କିପରି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ପିତାଙ୍କ ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିପାରିବେ? ଏହି ବିଭାଜନ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି, ତଥାପି ତୁମେ ଏହା ଚିହ୍ନଟ କରୁନାହିଁ; ଏହି ତୁମ ଧର୍ମ ନିଷ୍ଠା ଏଠି ଦୋଷାରୋପ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମର ଏହି ଧର୍ମପ୍ରେମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ନିନ୍ଦା କରେ; ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱାର୍ଥପର ଓ ଶତ୍ରୁ, ତଥାପି ପିତା ଓ ମାତା ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିପାରିବେ? ଯଦି ତୁମ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତଥାପି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ; ତଥାପି ଏହି ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉନାହିଁ। ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୂରତା ଶୂନ୍ୟ, ସେ ଭାଗ୍ୟର ପଛେ ଚାଲେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶୂର, ସ୍ୱାଭିମାନୀ, ସେ କଦାଚିତ୍ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ। ଯିଏ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜୟ କରିପାରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ କଦାପି ନିରାଶ ହୁଏନାହିଁ। ଆଜି ଲୋକେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ; ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଓ ମାନବ ପ୍ରୟାସର ଅନ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ଆଜି ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଭାଗ୍ୟରେ ବିଘ୍ନିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅବଶ୍ୟ ଜୟ ହେଉଥିବା ଦେଖିବେ। ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଙ୍କୁଶ କାମ କରେନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଚାଲି ଧରି, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାକୁ ପଛେ ହଟାଇଦେବି। ଏହି ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ରୋକିପାରିବେନାହିଁ, ତୁମ ପିତା ତ ଦୂରର କଥା। ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇବା ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ବନରେ ରୁହିବେ। ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏକ ଶୂରବିର ଉତ୍ସାହ ପାଖରେ କିଛି ନୁହେଁ; ମୋର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ଜୟ ଲାଭ କରିବ। ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରାଜ୍ୟ ଚାଲିବା ପରେ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇବା ପରେ, ତୁମେ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ଏଠି ଏବେ ନୁହେଁ।