ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେବେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଆସି ତାଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ । ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଭାବିଲେ—ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିଙ୍କୁ କିପରି ଏଠାକୁ ଆଣିବି? ଏହି ଉଦ୍ବେଗରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଏବଂ ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କାମ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସେମାନେ ମନେ ଭୟ ଓ ଶଙ୍କା ନେଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୌଦୌ ପଡ଼ିଲେ; ଋଷିଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ବିଚାର କରିବାକୁ ବୁଝାଇଲେ । ଏହି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଆମେ ଋଷିଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଆଣିବୁ, ଏଠିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ ।’ ଏଭଳି ଭାବରେ ଅଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ଚତୁର ଉପାୟରେ, ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଗଲା । ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା କରିଲେ, ଏବଂ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଯିବାକୁ ଦିଆଗଲା । ଏଭଳି ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ଜମାତା ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ମିଳିବେ; ଏହିଯେଉଁ ଘଟଣା ସନତ୍କୁମାର କହିଥିଲେ, ସେଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲି । ଏପରେ ଦଶରଥ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—‘ଏହି ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କୁ କିପରି ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା, ସେ କଥା ମୋତେ କୁହ ।’ ଏଠାରୁ ବାଲକାଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ—‘ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆପଣ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, କିପରି ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା ।’ ଅଙ୍ଗ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ କହିଲେ—‘ଆମେ ଏମିତି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛୁ, ଯାହା ନିରାପଦ ଓ ଦୋଷରହିତ ।’ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ, ନାରୀ, ଭୋଗବିଲାସ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ସଂସାର ଜୀବନ ସହିତ ପରିଚିତ ନଥିଲେ । ତେଣୁ, ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ମନୋହର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନଗରକୁ ଆଣିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା । ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ଏଠାରେ ଯିବେ; ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିବେ । ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କଲେ । ଏହିପରି, ମୁଖ୍ୟ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଏଠି ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ, ତାଙ୍କ ପିତା ସହ ସଦା ଆଶ୍ରମରେ ରୁହୁଥିଲେ, କେବେ ଦୂରକୁ ଯାଆନଥିଲେ । ଜନ୍ମ ଠାରୁ ସେ କେବେ କୌଣସି ନାରୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନଗର ଜନଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ । ସେହି ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଷା ଓ ମନୋହର କଣ୍ଠରେ ଗୀତ ଗାଇ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ତୁମେ କିଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏଠାରେ କଣ କରୁଛ? ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକାକି କାହିଁକି ଘୁରୁଛ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।’ ଏମିତି ଅଦୃଶ୍ୟ, ମନୋହର ରୂପରେ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ; ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଠାଣ୍ଡିଲେ—‘ଆମ ପିତା ବିଭଣ୍ଡକ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର; ମୋର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଭାବେ ପରିଚିତ ।’ ‘ମୋ ଆଶ୍ରମ ଏଠାରେ ନିକଟେ ଅଛି, ମନୋହରୀମାନେ; ଆସ, ଆମ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ତୁମକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବା ।’ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡିଲେ । ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ—‘ଏହି ହେଉଛି ପାଣି, ଏହି ହେଉଛି ପାଦଧୋଆ ପାଇଁ, ଏଉଁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ତୁମେ ଖାଅ ।’ ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ—‘ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ହେଉଛି ଆମ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ; ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଖାଅ ।’ ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ମିଠା ମଣ୍ଡା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରସାଳ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ । ଏହି ଫଳ ଖାଇ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଭାବିଲେ—‘ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ହେବ ।’ କାରଣ ସେ କେବେ ଏମିତି ଖାଦ୍ୟ ଚଖିନଥିଲେ । ତାପରେ, ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ନିୟମ ବିଷୟରେ କହି, ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ ଚାଲିଗଲେ । ସମସ୍ତ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଶ୍ୟପ ବଂଶଜ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ମନେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇ ଚାରିପାଖେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ବିଭଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୋଭାମୟ ମୂର୍ତ୍ତି ନେଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଲେ; ମନେ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ସେଠାରେ, ସେ ମନୋହର ଭୂଷା ଧାରଣ କରିଥିବା ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ । ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—‘ଶାନ୍ତ ମନରେ, ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲ । ଏଠାରେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଛି; ଏଠାରେ ତୁମର ଏକ ବିଶେଷ ଭାଗ୍ୟ ଖୋଲିବ ।’ ତାଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କଥା ଶୁଣି ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡିଲେ, ଏବଂ ନୃତ୍ୟଗୀନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ । ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ଅଚାନକ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା । ଏହି ବର୍ଷା ସହିତ ତପସ୍ବୀ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଆସିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାଥା ଧରି ନମସ୍କାର କଲେ । ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ରୋଷ ନ ହେଉ ଭାବେ ତାଙ୍କର କୃପା ଅନୁରୋଧ କଲେ । ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନେଇ, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ; ଏହାରେ ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ । ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ଶାନ୍ତା ସହ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ସେଠାରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।