ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମ ମାତା କୈକେୟୀ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି । ଆମେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତିରେ ରହିବ ନାହିଁ । ସାଉମିତ୍ରି, ମୁଁ ଏହି ଶଂକା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୁର୍ତ୍ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି ନାହିଁ । ମୁଁ କେବେ ଜାଣିବାକୁ କିମ୍ବା ଅଜାଣିବାକୁ, ମୋର ମାତାମାନେ କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଅସନ୍ତୋଷ କରିନଥିଲି । ମୋ ପିତା ସତ୍ୟବାନ, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ କିଛି ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ପରଲୋକର ଫଳ ଭୟ ହେବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୂରଣ ହେଉ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେବ; ଏହାର ଦୁଃଖ ମୋତେ ଏକାନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଇବ । ଏହିପରି ଯୋଜନା ରଦ୍ଦ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଏବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଆଜି ମୋର ବନବାସରେ ଯିବା ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଜନାନୀ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବେ; ତାପରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଭୟ ନଥିବା ଦେଇ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିପାରିବେ । ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି, ଚମ୍ର ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧି ହେବି, ତେବେ କୈକେୟୀଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇବ । ଯେଉଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟରୁ ଏହି ଘଟଣା ଆସିଛି, ଏବଂ ଏହି ଦୃଢ଼ ମନସ୍କାମନା, ଏହାକୁ ମୁଁ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ବନବାସକୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଯିବି । ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ବନବାସ ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟର ଉଲ୍ଟା ଘଟଣାରେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ । କୈକେୟୀଙ୍କ ଏପରି ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କିପରି ହେଇପାରିଲା, ଯଦି ଏହି ଭାବନା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଇନଥାନ୍ତି? ତୁମେ ଜାଣିଛ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିନଥିଲି, ନ କୈକେୟୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ବିଶେଷ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଛି । କୈକେୟୀଙ୍କ କଠୋର କଥା, ଯାହା ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଅଟକାଇ ମୋତେ ବନବାସକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ଏହାର ପଛରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ । ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜକୁମାରୀ କୈକେୟୀ, ଏପରି ସାଧାରଣ ନାରୀ ପରି କଥା କିପରି କହିପାରିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସାମ୍ନାରେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଲା? କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଯାହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରେନାହିଁ; ଏହି ଅସୁଭ ଘଟଣା ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଛି । ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିଏ ଭାଗ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଖାଯାଇଛି । ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନୁଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯାହା ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିଲା, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଆସିଛି, ଏବଂ ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଘ୍ନ କରିଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ । ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ଏବଂ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଘ୍ନ ହେଲା ବେଳେ ମୁଁ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ । ତେଣୁ ଦୁଃଖ କରନାହିଁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଏହି ଯୋଜନା ବାତିଲ କର । ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ମୁଁ ଏବେ ତପସ୍ୱୀର ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବି । କିମ୍ବା, ଏହି ରାଜସ୍ୱ ଉପକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ମୁଁ ନିଜେ ଜଳ ଆଣି, ମୋ ନିୟମ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ନାନ କରିବି । ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ବିପରୀତ ଘଟଣାରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜ୍ୟ କି ଜଙ୍ଗଲ, ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଅଟକିଯିବାରେ କୌଣସି ଅପରାଧୀ ନୁହେଁ, ମୋ ଅପର କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁତ, ମୋ ପିତା କୌଣସି ଭାବରେ ଦାୟୀ ନୁହେଁ—ତୁମେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ, ଭାଗ୍ୟ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଏବେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକୂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ । ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ଧରି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ଭୂମିରେ ମହା ନଗ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ସାପ ପରି ଭାରି ଶ୍୶ାସ ନେଲେ । ସେ ଦିନ ତାଙ୍କ ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଦେଇ, ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସିଂହ ପରି ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ହେଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ମୁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ପରି ହଲାଇଲେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ପାଶେ ଓ ଉପରେ ଝୁକାଇ, ଗଳାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଚାହୁଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ତୁମର ଏହି ବଡ଼ ଆବେଗ ଅପରିଗ୍ରହ କରାଯାଇଛି । ଧର୍ମର ଅପରାଧ ଭୟ ଓ ଲୋକମତର ଅତି ଆଦର ହେତୁ, ତୁମେ ଏପରି କଥା କିପରି କହିପାରିଲା? ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ, ଭାଗ୍ୟକୁ ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ କିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିଲା? ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖୁନାହିଁ କିପରି? କିଛି ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରି କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି—ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବ, ତୁମେ ଏହା ଦେଖୁନାହିଁ କି? ଯଦି ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସତ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ବର ଦିଆଯାଇଥାନ୍ତି ଓ ଏହା ଉଚିତ୍ ହୋଇଥାନ୍ତି । ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ରାମ, ଜନସମୂହର ଦ୍ୱେଷ ଉପଜାଇ ଅନ୍ୟ କାହାର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେଉ; ମୋ ଦୁଃଖକୁ ମାନ କର । ଏହି ଧର୍ମ, ରାମ, ଯାହା ତୁମର ମନକୁ ସଂଶୟରେ ପକାଇଛି, ମୋ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ, କାରଣ ଏହା ତୁମକୁ ବିମୂଢ଼ କରିଛି । ତୁମେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ପିତାଙ୍କର ଅଧର୍ମ ଓ ଦୂଷ୍ୟ କାମନାକୁ କିପରି ଅନୁସରଣ କରିପାରିବ? ଏହି ଭାଗ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଚିନିପାରୁନାହିଁ; ଏହି ତୁମର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଏଠି ଦୂଷ୍ୟ । ତୁମର ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଲୋକମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; କିପରି ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଯାହା ସ୍ୱାର୍ଥପରା ଓ ଶତ୍ରୁ, କିନ୍ତୁ ପିତା ଓ ମାତା ଭାବରେ କହାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିପାରିବ? ଯଦି ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ଏହି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନାହିଁ ।