ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଥିଲା, ଏବେ ସେଥିରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇବାକୁ ପଡିବ। ସେ ସଉମିତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରୟାସ ହେଉଥିଲା, ଏହିବେ ତାହା ବାତିଲ କରାଯିବା ଦିଗରେ ଲଗାଅ। ଆମର ମାଁ, ଯିଏ ମୋ ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଆଉ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋତେ ମନେ ପଡେ ନାହିଁ ଯେ, ମୁଁ କେବେ ଜାଣିବାକୁ କିମ୍ବା ଅଜାଣିରେ, ମୋତେ ମାନ୍ୟା ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ କେବେ ଅପମାନ କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲି। ମୋ ପିତା ସତ୍ୟବାନ୍, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଥିବା, ସେ ମାନେ କେବଳ ପରଲୋକ ଭୟକୁ ଛାଡି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୟ ରଖିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେବ ଯେ, ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୋତେ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବ। ଏହିଠାରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଅଭିଷେକର ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ବାତିଲ କରି, ଏଠାରୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆଜି ମୋର ବନବାସ ଯାତ୍ରାରେ, ରାଜାଙ୍କର ଏହି ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ; ତାପରେ ଭୟ ଚିନ୍ତା ଛାଡି, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଚିରବଳ୍କଳ ଓ ଜଟାଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, କୈକେୟୀ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ। ଯେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟିଛି, ଏବଂ ଯେ ମନ ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ବିଘ୍ନିତ କରିବି ନାହିଁ; ଦେଖ, ମୁଁ ବିଳମ୍ବ ଛାଡି ବନକୁ ଯିବି। ହେ ମୃଦୁ ଭାଷୀ, ମୋ ବନବାସ ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟର ପୁନଃ ନିରାକରଣରେ କେବଳ ଦୈବକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଦୈବ ନ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ କୈକେୟୀଙ୍କ ମନରେ ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କିପରି ଆସିପାରିଲା? ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ମାନ୍ୟା ମାତାମାନଙ୍କୁ ଭେଦ ଦେଖେଇନାହିଁ, କୈକେୟୀ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି କେବେ ଅଧିକ ଆସକ୍ତି ରଖିନାହିଁ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର କଠୋର କଥା, ଯାହା ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ଓ ବନବାସ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହା ପଛରେ ମୁଁ ଦୈବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ। ଏପରି ଗୁଣବତୀ ରାଜକୁମାରୀ କିପରି ସାଧାରଣ ଜନଙ୍କ ପରି କଥା କହି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସାମ୍ନାରେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରିଲେ? ଦୈବ ଯେଉଁଠି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା କାହାକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଏବେ ତାଙ୍କ ଓ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। କିଏ, ହେ ମୃଦୁ ଭାଷୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୈବ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିପାରିବ? କାରଣ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରୁ କେବଳ ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ହୋଇଥାଏ। ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦୈବର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି, କାମ-କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯାହା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଘଟେ, ଯାହା ଆଗରୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇନାହିଁ, ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧା ଦେଉଛି—ଏହି ସମସ୍ତ ଦୈବର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ବୁଝିବା ସହିତ, ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ପାଇଁ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରନି; ମୋ ପଛରେ ଚଳି, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆୟୋଜନ ହେଉଥିଲା, ସେଠାରୁ ମୁହଁ ଫେରାଅ। ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଘଟମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏବେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପରି ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିବି। କିମ୍ବା, ଏହି ରାଜସମ୍ପତିର ମୋତେ କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ମୁଁ ନିଜେ ଉଠାଇଥିବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହଁ; ରାଜ୍ୟ ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟ, ବନବାସ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ। ଏହି ମୋ ରାଜ୍ୟ ରୋଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ମୋ ଛୋଟ ମାଁ କୌଣସି ଦୋଷୀ ନୁହଁ; ଏଠାରେ ଦୈବ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ପିତାଙ୍କ ଦୋଷ କିଛି ନାହିଁ—ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଦୈବ କେତେ ପ୍ରବଳ। ଏହିପରି ରାମ କହିଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଆ, ତୁରନ୍ତ ମଝିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷ ଭୃକୁଟି କୁଟିଲେ, ଏବଂ ଅପରାହ୍ନ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ମହାସର୍ପ ତା’ର ବିଲରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭୃକୁଟି ସହିତ, ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି କ୍ରୁଧ୍ଧ ସିଂହର ମୁହଁ ଦେଖିବା ଦୁର୍ଲଭ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଠି ଦୃଢ଼ କରି ହଲାଇଲେ, ଏକ ହାତୀ ତା’ର ସୁଣ୍ଡ ହଲାଇବା ପରି, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକପଟେ ଉପରକୁ ଏବଂ ପଛକୁ ଝୁକାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ଆଖିର ଆଗୁଁ ଦେଖି କହିଲେ, “ତୁମର ଏହି ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠା ବ୍ୟର୍ଥ। ଧର୍ମର ଦୋଷ ଓ ଲୋକମତ ଭୟରୁ, ଏପରି ଅଡ଼ୋଲ ମନ ଥିବା ତୁମେ କିପରି ଏପରି କଥା କହିପାରିଲେ? ଏପରି ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇ, ତୁମେ ଦୈବର ଦୁର୍ବଳତା ବିଷୟରେ କିପରି ଅସହାୟ ଭାବରେ କଥା କହୁଛ? ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ ବୋଲି କିପରି ଭାବୁଛ? ଏଠି ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ଆଡ଼ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି—ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହା ଦେଖିପାରୁନାହଁ କି? ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସତ୍ୟ ଏବଂ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ବର ଦୀର୍ଘଦିନ ପୁର୍ବରୁ ଦିଆଯିଥାନ୍ତା, ଏବଂ ଏହା ଉଚିତ୍ ଥାନ୍ତା। ହେ ମହାବୀର, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି—ମୋ ଏହି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର। ଏହି ଧର୍ମ, ଯାହା ତୁମର ମନକୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଛି, ଏହା ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ, କାରଣ ଏହା ତୁମକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛି। କିପରି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ତୁମର ପିତାଙ୍କର ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିପାରିବ, ଯାହା କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆସିଛି? ଏହି ଭେଦ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ତୁମେ ତାହା ଚିହ୍ନିପାରୁନାହଁ; ଏହା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଏଠି ତୁମର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନିନ୍ଦନୀୟ।