ରାମଚନ୍ଦ୍ର କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନମ୍ରତାର ସହିତ କହିଲେ, “ମାତା, ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଅଦ୍ୟା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି; ଆପଣ ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୋର ନିର୍ବାସନ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଯୟାତିଙ୍କ ପରି ମୁଁ ସତ୍ୟବାନ୍ ହୋଇ ଫେରିପାରିବି। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ବିଶେଷ କିଛି କୀର୍ତ୍ତି କମାଇପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନରେ ମୁଁ ଆଜି ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ ନହୋଇ ଏହି ମୃଦୁ ଭୂମିକୁ ବାଛିଛି, ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।” ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ମହାପୁରୁଷ ରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହା ସହିତ, ମନରେ ମାତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ତାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ରୌଦ୍ର ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାମ ସ୍ଥିର ମନ ଓ ଧୈର୍ୟ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ ବାତିଲ କର। ଏହି କାମ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କର।” “ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଛି, ଏବେ ତାହା ରଦ୍ଦ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କର। ମୋର ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ମାତା ଚିନ୍ତିତ, ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଚିନ୍ତାରେ ରଖିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଅଭିଶଙ୍କାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ବି ଜାଣି ବା ଅଜାଣି, ମୋର କୌଣସି ମାତା ବା ପିତାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ବା ଅପ୍ରସନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହିଁ। ମୋର ପିତା ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼, ସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ସେମାନେ କେବଳ ପରଲୋକ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି କାମ ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ମୋ ମନ ଚିନ୍ତିତ ହେବ କି, ସତ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମୋତେ ଦୁଃଖିତ କରିବ। ତେଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଭିଷେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପସାରଣ କରି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆଜି ମୋ ନିର୍ବାସନ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାହୀନ ଭାବରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଳିଗଲେ, ଭୂସ୍ପର୍ଶିକ ଓ ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିବେ। ଯେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘଟିଛି, ଯେ ମନ ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଅନ୍ତର୍ୟାତ୍ମାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ମୃଦୁ ଭାଇ, ମୋର ନିର୍ବାସନ ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ଫେରିଯିବାରେ ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। କୈକେୟୀଙ୍କର ଏପରି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା କିପରି ହେବ, ଯଦି ଏହା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନ ହୋଇଥାଏ? ତୁମେ ଜାଣ, ମୁଁ କେବେ ବି ମୋର ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିନାହିଁ, କୈକେୟୀ ବା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶେଷ ଭାବ ରହିନାହିଁ। ତେଣୁ, ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଞ୍ଚନା କରି ଏବଂ ମୋତେ ନିର୍ବାସନ ଦେବା ପାଇଁ ଯେ ଦୁର୍ବୋଧ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ତାହାର ପଛରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ବିନା ଆଉ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ। ଏପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ରାଜକୁମାରୀ କେମିତି ସାଧାରଣ ନାରୀ ପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିବେ? କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଯାହା କେହିକୁ ମାଫ କରେନାହିଁ; ଏହି ଅପଶକୁନ ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେ ଭାଗ୍ୟ ସହ ଲଢ଼ିପାରିବ? କାରଣ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଖିଲେ, ତାହା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଛାଡ଼ି ରାଗ ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ଯେଉଁ ଘଟଣା ଅପେକ୍ଷା ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ଘଟିଯାଏ, ଯାହା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଘ୍ନ କରେ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ବୁଝିବା ସହିତ, ମୁଁ ମୋର ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ମୋର ଅଭିଷେକ ବଞ୍ଚିଯିବାରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଥାଇ, ତୁରନ୍ତ ଅଭିଷେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବାତିଲ କର। ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଘଟମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ଏବେ ତପସ୍ୟାର ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିବି। କିମ୍ବା, ଏହି ରାଜସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୋତେ ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୁଁ ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ପାଣିରେ ମୋ ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିପାରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟବାସ ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ମୋର ରାଜ୍ୟ ଅଭିଷେକ ବିଘ୍ନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବା ମୋର ଛୋଟ ମାତା ଦୋଷୀ ନୁହେଁ; ଏହିଠାରେ ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ମୋର ପିତାଙ୍କ କୌଣସି ଭୂମିକା ନାହିଁ—ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣ, ଭାଗ୍ୟ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ରାମ ଚୁପ ହେଲେ। ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦ୍ରୁତ ଚଳି ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ। ସେ ଭୃକୁଟି କୁହୁଡ଼ି, ଗହୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଏକ ରୁଷ୍ଟ ନାଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ରୌଦ୍ର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିଲା, ଜଣେ ରୁଷ୍ଟ ସିଂହ ପରି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ମୁଠି ଭାଳି ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ହଲାଇଲେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକପାଖକୁ ଓ ଉପରକୁ କୁହୁଡ଼ି ଗଲେ। ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏହି ବିପ୍ଳବ ତୁମର ଅନାବଶ୍ୟକ। ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟ ଓ ଲୋକମତର ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ, ତୁମେ ଏପରି ଅଚଳ ମନ ଥିଲେ କିପରି ଏପରି କଥା କହିପାରିଲେ?