ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଧର୍ମ ଏହି ସଂସାରରେ ସର୍ବୋପରି। ଏହି ଧର୍ମ ଉପରେ ଏହି ସତ୍ୟ ଆଧାରିତ। ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଅତି ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଜେଉଁଠି ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ କୃତବ୍ୟ ଦେଇଛି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ପୁନି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ କୈକେୟୀଙ୍କ ଚାହିଦା ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି। ତେଣୁ, ଏହି ଯୋଦ୍ଧାର ଧର୍ମ ଆଧାରିତ ସୁନ୍ଦର ସଂକଳ୍ପକୁ ଛାଡ଼, ଧର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେ, କଠୋରତାରେ ନୁହେଁ—ତୁମେ ମୋ ମନକୁ ଅନୁସର। ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କଥା କହି, ବଡ଼ଭାଇ ରାମ ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଆବାର କହିଲେ, “ମା, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ ସମ୍ପର୍କରେ ବନ୍ଧିତ, ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ଯେପରି କି ରାଜା ଯୟାତି ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରୁ ସହରକୁ ଫେରିବି। ମା, ତୁମ ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ଧର, ଦୁଃଖିତ ହେବା ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରି ଆସିବି। ତୁମେ, ମୁଁ, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମିତ୍ରା—ଆମେ ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ। ମା, ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଡ଼ କର, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କର; ମୋର ମନ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼, ତେଣୁ ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ହେଉ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଅଟୁଟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ପରି ରାଣୀ କୌଶଲ୍ୟା ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁନି କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ଯେପରି ତୁମ ପିତା ତୁମ ପାଇଁ ଗୁରୁ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ, ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମମତାରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆଛି। ତୁମ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ, ସଂସାର କିମ୍ବା ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ନିରର୍ଥକ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତୁମ ସାନିଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଚାଏଁ ଉତ୍ତମ।" ଏହି ଭାବେ ମାଆଙ୍କର ଦୁଃଖମୟ ହାହାକାର ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଅନ୍ତରେ ଅଧିକ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ମା ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ଓ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ। ତେବେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ସେଠାରେ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ଭକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମକୁ ମୁଁ ସଦା ଜାଣିଛି; କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନ ଚାଲି, ମା ଓ ତୁମେ ଏପରି ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଇ ମୋତେ ବିପଦରେ ନ ପକାଅ। ଏହି ସଂସାରରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଅନୁଗତ ପତ୍ନୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ। ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକତା ଓ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ଲାଭରେ ମନ ଦେଇଲେ ଲୋକରେ ଘୃଣିତ ହେବ, ଆତ୍ମସୁଖ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଶିକ୍ଷକ, ରାଜା, ପିତା କିମ୍ବା ବଡ଼ଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ, କ୍ରୁରତା କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାରଣରୁ ତାହା ଫେରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ଆମର ଶିକ୍ଷକ, ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଧର୍ମର ପଥ। ରାଜା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, ରାଣୀ କିପରି ମୋ ସହ ଯିବେ? ଏହା ଅନୁଚିତ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ମୋପାଇଁ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆମ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ଯେପରି ଯୟାତି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଫେରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଶେଷେ ଫେରିବି। ମୁଁ କେବଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବଡ଼ଖ୍ୟାତି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏହି ଅଳ୍ପ ଜୀବନରେ ଅନ୍ୟାୟରେ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଛୋଟ ଭୂମି ଚୟନ କରିଛି। ଏପରି ଭାବେ ମାଆଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ରାମ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ମାଆଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତଃପୁର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତେଜସ୍ୱୀ ହସ୍ତୀ ପରି ଜ୍ୱଳିଉଥିଲା। ରାମ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ଅପମାନକୁ ଛାଡ଼ି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ। “ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମଗ୍ରୀ ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ରୁତ ହଟାଇ ଦିଅ; ବିଳମ୍ବ ନ କର, ଏହି କାମକୁ ସମ୍ପାଦନ କର। ସୌମିତ୍ରି, ଯେଉଁ ପ୍ରୟାସ ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ପ୍ରୟାସ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହା ରଦ୍ଦ ପାଇଁ ହେଉ। ଆମର ମା, ଯିଏ ମୋ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଏହି ସନ୍ଦେହର ଦୁଃଖ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ସୌମିତ୍ରି। ମୁଁ କେବେ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି, ମୋ ମାନେ କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଅପ୍ରିୟ କରିଛି ବୋଲି ମୋର ମନେ ପଡେ ନାହିଁ। ମୋ ପିତା ସତ୍ୟବାନ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାନିଷ୍ଠ, ସଦା ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସେ କେବଳ ପରଲୋକ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କାମ ଯଦି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯିବ ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେବ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ପାଳନ ହେଉନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଅନ୍ତଃପୀଡ଼ା ଦେବ। ତେଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି, ତାହା ଉପସଂହାର କର, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇବାକୁ ଚାହେଁ। ଆଜି ମୋ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଜନନୀ ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯିବ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଟା ଧାରଣ କରି, କୈକେୟୀ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ।