ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋର ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ମାଆ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯାହାକି ଏହାର ତୁଳନା ନାହିଁ; ସେ ସତ୍ୟ ଓ ନିୟମର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ଧର୍ମ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି ସତ୍ୟ; ମୋ ପିତାଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଓ ଅତି ଉତ୍ତମ। ହେ ଭାଇ, ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଦେଇ ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଛି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିପାରେନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଆଉ କେବେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବିନାହିଁ; କାରଣ, ମୋ ପିତାଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନକୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି, ତୁମେ ଯୋଦ୍ଧାର ଧର୍ମରେ ଆଧାରିତ ଏହି ଉତ୍ତମ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଛାଡ଼; କଠୋରତା ନୁହେଁ, ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କର—ତୁମ ମନ ମୋର ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ। ଏଭଳି ସ୍ନେହରେ ଭରି ଭାଇଙ୍କୁ କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ—“ମା, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ବନକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସହ ଏକତା ହୋଇଛ; ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ବନରୁ ପୁନି ଏହି ନଗରକୁ ଫେରିବି, ଯେପରି ରାଜା ଯୟାତି ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଥିଲେ। ମା, ତୁମ ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ଧର, ଅତିରିକ୍ତ ଶୋକ କରନି; ମୁଁ ବନରୁ ଫେରିବି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି। ତୁମେ, ମୁଁ, ଵୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସୁମିତ୍ରା—ଆମେ ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖିଛୁ; ଏହା ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ନୀତି। ମା, ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଉଥିବା ସହ ହୃଦୟରେ ଶୋକକୁ ବଶ କର; କାରଣ, ମୋ ମନ ବନବାସରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ତେଣୁ ଏହି ଧର୍ମରେ ଅନୁସରଣ କର। ରାମଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଟୁଟ ଓ ଅଚଳ କଥା ଶୁଣି, କୌଶଲ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥାରୁ ଯେପରି ଅନୁଭବକୁ ଫେରିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁଣି କହିଲେ—“ତୁମ ପିତା ଯେପରି ତୁମ ପାଇଁ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଗୁରୁ, ମୋର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ, ପୁତ୍ର, ଏତେ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନାହିଁ। ତୁମ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ କି, ଏହି ସଂସାର କି, କିମ୍ବା ଅମୃତର ଆନନ୍ଦ? ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଠାରୁ ମୋତେ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହାତୀ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ମାଆଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଆଉ ଅଧିକ ଶୋକରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ମାତା ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ଓ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ। ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସେଠାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ କୁ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଧ୍ୟାନ ନକରି, ତୁମେ ଓ ମାଆ ଏପରି ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଇ ମୋତେ ବିପଦରେ ପକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସବୁ ଧର୍ମର ଫଳରୁ ଉପଜେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅ ଭଳି ପ୍ରିୟ ଓ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତେ ଏକତା ଅନୁଭବନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ଧର୍ମ ଉପଜେ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; କେବଳ ଲାଭ ଉପରେ ମନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଂସାରରେ ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ, ରାଜା, ପିତା କିମ୍ବା ବଡ଼ମାନେ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ କ୍ରୁରତାରେ କିଏ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? କ୍ରୋଧ, ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା କାମନା ଦ୍ୱାରା ଯାହାଠି ଧର୍ମ ଭାବି ଆଦେଶ ମିଳିଛି, ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂରଣ କରିପାରୁନାହିଁ; କାରଣ, ସେ ଆମ ଆଜ୍ଞାଦାତା ଗୁରୁ, ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଧର୍ମର ପଥ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ରାଜା ଏଉଁଠି ଜୀବନ୍ତ ଓ ନିଜ ପଥରେ ଅଟୁଟ, ସେଠାରେ ରାଣୀ କିପରି ମୋ ସହ ବନକୁ ଯିବେ? ଏହା ତ ଏକ ବିଧବା ମହିଳା ପରି ହେବ। ମୁଁ ବନକୁ ଯିବା ବେଳେ, ମୋତେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନାହିଁ, ରାଣୀ; ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କର, ଯାହାରେ ମୋର ସମୟ ପୂରା ହେଲେ, ଯୟାତି ପରି ସତ୍ୟରେ ଫେରିପାରିବି। ମୁଁ କେବଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିପାରିବିନାହିଁ; ଏହି ଅଳ୍ପ ଜୀବନରେ ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଅନ୍ୟାୟ ନ କରି, ଏହି ମାଟିକୁ ବାଛିଛି। ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ମହାପୁରୁଷ ରାମ ଦଣ୍ଡକ ଯିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ମନରେ ମାଆଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏଠାରେ ବାଇଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଭରି ରାଗରେ ଅତି ଉତ୍ସ୍ନାତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ରାମ ଦୃଢ଼ ମନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ—“କ୍ଷମା, ଧୈର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ମୋର କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରିଛି, ଅପମାନକୁ ଛାଡ଼ି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦକୁ ବରଣ କରିଛି। ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ତୁରନ୍ତ ବାପସ ନେବାକୁ କହ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କର। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୋ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ତାହାକୁ ବାତିଲ କରିବାରେ ଲାଗା। ଆମ ମାଆ, ଯିଏ ମୋ ଅଭିଷେକ ଭାବରେ ଚିନ୍ତିତ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବିନାହିଁ, ଯାହା ତାଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଦେଉଛି, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ। ମୁଁ ମୋର ମାଆ ବା ପିତାଙ୍କୁ ଜାଣିଶୁଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି, କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିନାହିଁ। ମୋର ପିତା ସତ୍ୟବାନ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କେବଳ ପରଲୋକ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ପୂରଣ ହେଇନଥାଏ, ତେବେ ମୋ ମନ ସତ୍ୟ ରହୁନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେବ।