ଏହି ସମୟରେ ରାମ ତାଙ୍କ ମାତା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମା, ପୂର୍ବକାଳରେ ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଛନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ଋଷି ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଜଣା ହେଇ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରି ଗଯାକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏହିପରି କଣ୍ଡୁ ଋଷି ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଆମ ବଂଶରେ ସଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭୂମି ଖନନ କରି ଏକ ବଡ଼ ବିନାଶ ଆଣିଥିଲେ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାପରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କ ମା ରେଣୁକାଙ୍କୁ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏପରି ଅନେକ ଦେବତୁଳ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ମହାରାଣୀ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବି। ମୁଁ ଏକା ନୁହଁ, ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛି, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ କିଛି ନୂତନ କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ପୂର୍ବଜମାନେ ମନ୍ୟ କରିଥିବା ନୀତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ଏହିପରି, ମୁଁ ଏହି ଭୂମିରେ ଏହି କାମ କରିବି; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି କେହି କେବେ କ୍ଷତିରେ ପଡ଼ନାହିଁ। ଏପରି କହି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ତି, ଶୂରତା, ଦୃଢ଼ତା ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିଛି। ମୋ ମାତା, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ରର ମହିଳା, ଅସମ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ତାଙ୍କ ତ୍ରୁତି ଓ ନିଗ୍ରହର ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହିଁ। ଧର୍ମ ହେଉଛି ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ; ଏହି ଉପରେ ତ୍ରୁତି ନିର୍ମିତ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଆଧାରିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପିତା, ମା, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଶପଥ ଦେଇ, ଯେଉଁ ମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଅବ୍ୟର୍ଥ କରି ଅନୁଦିନ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୁଁ ପୁନି ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବିନାହିଁ; କାଇକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଉଦ୍ବୋଧିତ। ତେଣୁ, ତୁମର ଶୂରତା ଓ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଧର୍ମରେ ଅନୁସୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଧର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, କଠୋରତା ନୁହଁ—ମୋ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କର। ଏପରି କହି, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଭଲପାଇ, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଫେରି କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣରେ ବନ୍ଧିତ, ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ ମୋ ଶପଥ ପୂରଣ କରି ଜଙ୍ଗଲରୁ ନଗରକୁ ଫେରିବି, ଯେପରି ରାଜା ଯୟାତି ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଥିଲେ। ମା, ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ସହିବା; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିବି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି। ତୁମେ, ମୁଁ, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ସୁମିତ୍ରା—ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ନୀତି। ମା, ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଡ଼ କର, ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ନିବାରଣ କର; ମୋ ମନ ଜଙ୍ଗଲବାସରେ ଅଟୁଟ, ଏହିପରି ଧର୍ମରେ ଅନୁସରଣ କର। ରାମଙ୍କ ଏହି ନିର୍ମଳ ଓ ଅଟୁଟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଣୀ କୌଶଳ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁରୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଫେରି କହିଲେ, “ପୁଅ, ଯେପରି ତୁମର ପିତା, ଏପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶିକ୍ଷକୀ; ମୋ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ଭଲପାଇବାରୁ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ। ତୁମେ ନଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ, ଜଗତ, କିମ୍ବା ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ; ତୁମ ସାନିଧ୍ୟର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।" ରାମ ମାତାଙ୍କର ଏହି ବିଳାପ ଶୁଣି, ଏକ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୁଳିତ ହାତୀ ପରି ଅନ୍ଧାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି, ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ରାମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ଏଠି ଉପଯୁକ୍ତ ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଭକ୍ତି ଓ ଶୂରତାକୁ ଜାଣିଛି; କିନ୍ତୁ ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଗଣନା କରାଯାଉନାହିଁ, ମା ଓ ତୁମେ ଏପରି ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଇ ମୋତେ ଅପରିଶାନ କରନାହିଁ। ଏହି ଜୀବନ ଜଗତରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ସବୁ ଧର୍ମର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଯେଉଁମାନେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନୁଗତ, ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପରି। ଏହିପରି, ଯେଉଁ କାମରେ ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏକମାତ୍ର ଲାଭରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଲୋକ ଜଗତରେ ଘୃଣିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍୵ର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ। କେଉଁ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟତା କରି, ଶିକ୍ଷକ, ରାଜା, ପିତା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ରୋଷ, ଆନନ୍ଦ, କିମ୍ବା କାମନାରେ, ଧର୍ମ ବିଚାର କରି? ମୁଁ ଏକାଉଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଶପଥ ପୂରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ; କାରଣ, ବାପା, ଆମର ଶିକ୍ଷକ, ରାଣୀଙ୍କ ପତି, ଧର୍ମର ପଥ। ଦୟାର ରାଜା ଯଦି ଜୀବନ୍ତ ଓ ନିଜ ପଥରେ ଅଟୁଟ, ତେବେ ରାଣୀ କିପରି ମୋ ସହ ଯାଇପାରିବେ, ପତି ବିହୀନ ମହିଳା ପରି? ମା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛି, ମୋ ଉପରେ ରୋଷ କରନାହିଁ; ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ଯେପରି ଯୟାତି ତ୍ରୁତିରେ ପୁନି ଫେରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ ଫେରିପାରିବି। ମୁଁ ଏକାଉଁ ବଡ଼ ଯଶ ଲାଗି ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁନାହିଁ; ଏହି ଅଳ୍ପ ଜୀବନରେ ଏହି ଅନ୍ୟତମ ପୃଥିବୀକୁ ଚୟନ କରୁଛି, ଅଧର୍ମରେ ନୁହଁ। ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ମନରେ ମାତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ପୀଡ଼ିତ ଓ ରୋଷରେ ଭରି, ତାଙ୍କ ଆଖି ଜଳିଉଠିଲା, ଏକ ରୋଷିତ ହାତୀ ପରି। ରାମ ଦୃଢ଼ ମନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶକ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ରୋଷ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ଏକମାତ୍ର ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅପମାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ।