ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ କୁହିଲେ, “ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ମାତା, ଦଶରଥ ରାଜା କେଉଁ ଶକ୍ତି ବା କିଏ ଦେଇ, ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାଜ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଆମ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ସେ ବରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଧନ-ଦୌଲତ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମାତା?” ପୁନି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମାତା, ମୁଁ ଏହି ଭାଇ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ହୃଦୟ ଭକ୍ତି ରଖିଛି; ମୋର ସତ୍ୟ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞର ଶପଥ ନେଉଛି। ଯଦି ରାମ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସେଠାରେ ସେଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚିଯିବି। ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି, ପ୍ରଭାତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ସେପରି ରାଘବ ଓ ରାଜମାତା ମୋର ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧ, କୈକେୟୀରେ ଆସକ୍ତ, ଦୟନୀୟ, ଅବିବେକୀ ପିତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ମହାନ୍ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କୌସଲ୍ୟା ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ଦୁଃଖରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ସହପତ୍ନୀ କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପାଳନରେ ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଏହିଠି ରୁହି, ମୋ ସେବା କର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର। ଯିଏ ନିଜ ଘରେ ମାତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରିଥିଲେ, ସେ କଶ୍ୟପ ମହାତପସ୍ବୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଯେପରି ଆଦର କରିବା ଉଚିତ୍, ତେଣୁ ମୋତେ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମ ସହିତ ନଥିଲେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ବା ଆନନ୍ଦର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମ ସହିତ ଘାସ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଉପବାସୀ ହୋଇ ମରିଯିବି, କାରଣ ତୁମ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ତେବେ ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ପାପୀ ହୋଇ, ଏହି ଖ୍ୟାତିହୀନ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଯେପରି ନଦୀମାନ୍ୟ ଶମୁଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।” ଏପରି ଦୁଃଖରେ କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରାମ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କଥା କହିଲେ, “ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ପୂର୍ବେ ଏକ ଋଷି ଅରଣ୍ୟରେ ବସି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜାଣିଶୁଣି ଏକ ଗାଈକୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ କଣ୍ଡୁ। ଆମ ବଂଶରେ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୂମି ଖୋଦିଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବିନାଶ ହୋଇଥିଲା। ଜମଦଗ୍ନି ପୁଅ ପରଶୁରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ମାତା ରେଣୁକାଙ୍କୁ କୁହାଡ଼ିରେ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏମିତି ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଥିଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ଏହା କେବଳ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ମୁଁ କୌଣସି ନୂତନ ବା ବିପରୀତ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରଥା ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ମାନିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୋତେ ଏହି ଭୂମିରେ ଏହା କରିବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି କେହି କ୍ଷତି ପାଏନାହିଁ।” ମାତାଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ରାମ ପୁନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କରି କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମର ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ, ପ୍ରାକ୍ରମ, ଧୃତି ଓ ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତି ଜାଣେ। ମୋର ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ରା ମାତା ଅପାର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଶମ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ ସର୍ବୋପରି, ଧର୍ମ ଉପରେ ସତ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ; ପିତାଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଜେଉଁ ନର ନିଜ ପିତା, ମାତା ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥାକୁ ଶପଥ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ ତାହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ପୁନି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବି ନାହିଁ; କାରଣ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କୈକେୟୀ ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମେ ଏହି ଶୂରବୃତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କର; ଧର୍ମରେ ଅନୁଗତ ହୁଅ, କ୍ରୋଧରେ ନୁହେଁ—ତୁମ ମନ ମୋ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କର।" ପ୍ରେମରେ ଭରି ଭାଇଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି, ରାମ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପୁନି କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣରେ ବନ୍ଧିତ, ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭକାମନା କର। ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ଅରଣ୍ୟରୁ ସହରକୁ ଫେରିଆସିବି, ଯେପରି ରାଜା ଯୟାତି ଏକଥର ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ମା, ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ଧର, ଶୋକ କରନି; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିଆସିବି। ତୁମେ, ମୁଁ, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମିତ୍ରା—ଆମେ ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦରକାର; ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ। ମା, ଯାଉଥିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ରଖ; ମୋ ମନ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ନିଶ୍ଚିତ, ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କର।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଅଟୁଟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଚଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାନୀ କୌସଲ୍ୟା ମୃତ୍ୟୁରୁ ପୁନି ଜୀବନ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଚାହିଁ ପୁନି କହିଲେ, “ତୁମ ପିତା ଯେପରି ତୁମର ଗୁରୁ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଗୁରୁ—ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହରେ। ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ। ତୁମ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ, ଜଗତ ବା ଅମୃତର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଯେପରି ବଡ଼ ହାତୀ ଆଗୁନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟକ ଶୋକ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲା।