ରାଜାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସାରଥି ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ପୁରାତନ କାଳରେ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ପୁରାଣ କଥାରେ ଶୁଣିଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ସେଇ କଥା କହୁଛି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଏହି କଥା ପୂଜ୍ୟ ସନତ୍କୁମାର କହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ଏହି କଥା କହାଯାଇଥିଲା—କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଭାଣ୍ଡକ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ସେ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ବନରେ ମୁନି ଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବେ। ଏହି କଥା ଲୋକମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁବେଳେ କହିଥିବା ଏବଂ ଜଣାଶୁଣା। ସେଠି ସେଠି, ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିଗଲା, ତେତେବେଳେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିସେବା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଅଙ୍ଗଦେଶରେ ରୋମପାଦ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅପରାଧ ହେତୁ ଦେଶରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା। ତେଣୁ ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ କରାଇ କହିଲେ, “ଆପଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଲୋକାଚାର ଜାଣନ୍ତି; ମୋତେ ଏହି ଦୁଷ୍କ୍ରିୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଣ ଓ କିପରି କରିବି, ତାହା ଶିଖାନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ସହ ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ। ଏବଂ ବିଧିବତ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ଶାନ୍ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ—ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନିଙ୍କୁ କିପରି ଆଣିବି? ତେଣୁ ଦୀର୍ଘ ବିଚାର ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାଉଥିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଶୁଣି ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ମୁନିଙ୍କୁ ଆଣିବା ଅସୁବିଧା, ଦୟାକରି ଅନ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।” ତଥାପି, ବିଚାର ପରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, “ମୁନିଙ୍କୁ ଆଣିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ, ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବୁ।” ଏଭଳି ଭାବେ ଅଙ୍ଗରାଜ ରୋମପାଦ ଚତୁର ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରି, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଲେ। ତାପରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଏବଂ ଶାନ୍ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହେଲା। ଏହି ଭଳି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ଜାମାତା ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଇବେ—ଏହି କଥା ସନତ୍କୁମାର କହିଥିଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ।” ଏଠିଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ତାହା କହୁଛି—ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ରୋମପାଦ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କହିଲେ, ‘ଏକ ନିରାପଦ ଉପାୟ ଆମେ ଚିନ୍ତା କରିଛୁ।’ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍, ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଓ ନାରୀମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ତେଣୁ ଲୋକମନସ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନଗରକୁ ଆଣିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଲା। ତେଣୁ ଶୋଭାମାନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କର ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ନାନା ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମୁନିକୁ ଆଣିବେ—ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ରାଜା ଏହି ଉପାୟ ଶୁଣି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ‘ଏଭଳି ହେଉ’ ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏହିପରି, ସେଇ ବେଶ୍ୟାମାନେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁନିର ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଯାଇଲେ। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ, କେବେ ଦୂରକୁ ଯାଉନଥିଲେ। ଜନ୍ମରୁ ସେ କେବେ ନାରୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଗରବାସୀକୁ ଦେଖିନଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ନାନା ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗାଇ, ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କିଏ? ଏଠି କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକି ଘୁରୁଛନ୍ତି—ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ଏମିତି ଅଦୂର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ରୂପଶ୍ରୀ ବେଶ୍ୟାମାନେ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଠାନିଲେ—“ଆମ ପିତା ବିଭାଣ୍ଡକ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମୋ ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ରୁପେ ରୁପେ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ମୁଁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ। ଆମ ଆଶ୍ରମ ଏଠି ନିକଟରେ, ମଧୁରା, ଆପଣମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଉଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବେଶ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଠାନିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଁଠାରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ କରି, “ଏଠି ହସ୍ତପାଦ ପାଖାଳ ପାଇଁ ପାଣି, ଏଠି ମୂଳଫଳ ଅଛି,” ବୋଲି ଦେଲେ। ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବେଶ୍ୟାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ଭୟରେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଛୁ, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଖାନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ବେଶ୍ୟା ଆନନ୍ଦରେ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ମିଠା ପିଠା ଓ ନନା ପ୍ରକାର ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ଏହି ଅଜଣା ଫଳ ଖାଇ ମୁନିପୁତ୍ର ଭାବିଲେ, “ଏହି ଫଳ ଅତି ମଧୁର,” କାରଣ ସେ ଜନ୍ମରୁ କେବେ ଏମିତି ଖାଦ୍ୟ ଚଖିନଥିଲେ। ଏଭଳି ଉପାୟରେ, ରୋମପାଦ ରାଜାଙ୍କ ଚତୁର କୌଶଳ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗନଗରକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା।