ଭରତ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ସେବା କରିବେ; ଏହି ଭଳି ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇ, ମନେ ଭୟାନକ ବେଦନା ଭରି, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବିପୁଳ ହାଇ ରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ଭୂମିରେ ପଡିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡି, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରି, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି, ରାମଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରେ ଦେଇ ଏହି ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ଛାଡି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିକୁ କମାଇଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଅମାବାସ୍ୟାରେ କ୍ଷୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କମେ ନାହିଁ। ରାମ ବନକୁ ଯିବା ଓ ଭୂମି ଛାଡିବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମନରେ କିଛି ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ, ସେ ଦୁନିଆଁରୁ ବାହାରେ ଥିବା ଭଳି ଲାଗିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଛତା, ଭଲଭଳି ସଜା ଚମର, ନିଜ ଲୋକ, ରଥ, ନାଗରିକ ଓ ସହରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ପଠାଇଦେଲେ। ଦୁଃଖ କୁ ମନରେ ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜ ମାଆଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ, ଯଦିଓ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ବାଦ ନେଇ ଗଲେ। ରାମଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ସେବକମାନେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବଳଶାଳୀ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାମ ତାଙ୍କ ସାଧାରଣ ଶାନ୍ତିକୁ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିବା ଭଳି। ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟି ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗୁଣରେ ସମ, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ଦୁଃଖ ଧରି ଅନୁସରଣ କଲେ। ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିପୁଳ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଦୁଃଖ ଆସିଥିବା ଦେଖି ରାମ କିଛି ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ଭୟ କରି। ଏବେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଉନିଶ ପରେ କ୍ରମରେ କ୍ରମିକ ବିଶ ଶର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ତାଳି ଯୋଡି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଅନ୍ତଃପୁରର ଜନାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିପୁଳ ଦୁଃଖ ରୋଦନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ପିତା ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାମ ସେମାନଙ୍କ ନାୟକ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେ ବିଦାୟ ନେବେ। ଯେପରି ତାଙ୍କ ମାଆ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଏହି ଭଳି ରାଘବ ଜନ୍ମ ଥିଲାପରୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ସେ ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ଦେଇଥିବା କାରଣକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; କ୍ରୋଧିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଆଜି ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ। ଆହା, ଆମ ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକ ବିହୀନ ହେବା ସହ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପଥ। ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କ ଚାରିପାଖର ଜନାନୀମାନେ ଗୋ-ଝିଅ ଛଡ଼ା ଦୁଃଖରେ ରୋଦନ କରି, ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ କାନ୍ଦିଲେ। ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଅନ୍ତଃପୁରର ଭୟାନକ ଦୁଃଖ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଆସନରେ ଚିହ୍ନ ହେଲେ। ରାମ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ହାତୀ ଭଳି ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ନିଜ ମାଆଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନରେ। ସେଠାରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାମକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ବିଜୟ କାମନା କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପ୍ରଥମ କକ୍ଷକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦଜ୍ଞ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତୃତୀୟ କକ୍ଷରେ ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଉତ୍ସାହିତ ମହିଳାମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ରାମଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାନୀ କୌଶଳ୍ୟା ରାତି ଧ୍ୟାନରେ ଅତିତ କରି, ପ୍ରଭାତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରି, ପୁଅର ଶୁଭ କାମନା କରିଥିଲେ। ସେ ରେଶମ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ସଦା ଉପବାସରେ ନିବେଶିତ, ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ ନିଜ ମାଆଙ୍କ ଶୁଭ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବ ପୂଜା ପାଇଁ ଦହି, ଚାଉଳ, ଘୃତ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଦେଖିଲେ। ରଘୁନନ୍ଦନ ଭଜା ଧାନ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ମାଳା, ଦୁଧ ଚାଉଳ, ଖିର, ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପାତ୍ର ଦେଖିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ରେଶମ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ। ରାଘବ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ନିକଟ ଯାଇ, ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। କୌଶଳ୍ୟା, ଅଚଳ ମନରେ, ମାତୃସ୍ନେହରେ ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ କୃପାର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। "ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଧର୍ମ ଲାଭ କର, ଯେପରି ବୃଦ୍ଧ, ନୀତିଶୀଳ, ରାଜା ଋଷିମାନେ କରିଥିଲେ।" "ତୁମର ପିତା, ରାଜା, ଶବ୍ଦରେ ନିଶ୍ଚଳ ଅଟୁଟ; ଆଜି ସେ ନୀତିଶୀଳ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।" ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଲାପରେ, ରାଘବ ହାତ ଯୋଡି ମାଆଙ୍କୁ କିଛି ଶବ୍ଦ କହିଲେ।