ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଦେଖି, କୈକେୟୀ କହିଲେ, “ରାମ, ତୁମେ ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଲମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ତୁମେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ। ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମ ସହିତ କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି—ଏହାକୁ ମନେ କରି କିଛି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେକୌଣସି ରୋଷ ଥିଲେ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହି ନଗର ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅନାହାଁ, ତୁମ ପିତା ନ ଖାଇବେ, ନ ସ୍ନାନ କରିବେ; ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିବା ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, “ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର!” ବୋଲି ମୃଚ୍ଛିତ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ଶୟନାୟ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଦେଲେ ଏବଂ ଚାବକ ଲାଗିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ମହିଳେ, ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏଇ ସଂସାରରେ ରହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ। ମୋତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ପରି ଜାଣ। ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିଥିଲି, ସେ ସବୁ ମୁଁ କରିଛି, ଏଠାରେ ମୋ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ବି। ପିତାଙ୍କୁ ସେବା ଦେବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା ଚାଁଲିଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ। ସେଉଁଠି ମୋତେ ସେଉଁଠି କହିନଥିଲେ ବି, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି। ନିଶ୍ଚୟ କୈକେୟୀ, ତୁମେ ମୋର କୌଣସି ଗୁଣ ଆଶା କରୁନାହାଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ବଡ଼ ଥିଲେ ବି ମୋ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ମୁଁ ମାଆଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇ, ଏଇ ଦିନେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରୁ, ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁ—ତୁମେ ବି ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କର; ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ନୀତି।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଆନ୍ତରିକ କ୍ଷୋଭରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ। ତାପରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମ, ନିଜ ଅଚେତନ ପିତା ଓ ଅପତ୍ରା କୈକେୟୀଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ବାହାରି ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଚକ୍ଷୁରେ ଜଳ ଏବଂ ରୋଷରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଭାଇଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚାଲିଲେ। ରାମ, ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଆଉ ଚାହିଁ ନ ଦେଖି ଦୀର୍ଘ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ। ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାମଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ କମିଯାଇନଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମାବାସ୍ୟାରେ କ୍ଷୟ ହେଲେ ବି ତାଙ୍କ ଶୋଭା କମେ ନାହିଁ। ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଏବଂ ପୃଥିବୀ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ବି, ତାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବିକ୍ଷୋଭ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ସେ ଏହି ସଂସାର ଉପରେ ଅତିତ ଜଣେ ପରି ଶାନ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଛତ୍ର, ଶୋଭାୟମାନ ଚାମର, ନିଜ ଲୋକ, ରଥ, ନାଗରିକମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ମନେ ଦୁଃଖ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ସେ ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ମାଆଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏତେ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ବି, ରାମଙ୍କ ମୁହଁରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ। ସେ ସ୍ୱଭାବର ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସ୍ୱନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲେ, ଅଶ୍ୱିନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମାଆଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଲେ। ତାଙ୍କ ସମାନ ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଗୁଣଗୁଣିତ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବି ଦୁଃଖ ଭରି ତାଙ୍କ ସହ ଚଲିଥିଲେ। ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ତରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ବି, ମିଶ୍ର ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ଭାବ ରଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ବୋଲି କୌଣସି ଅଶାନ୍ତି ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଭାବେ ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ବିଶେଷ ଅନ୍ଶ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଯେତେବେଳେ ହାତ ଜୋଡି ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଲୋକଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ସେ ଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ କେବଳ ମାଆ କୌଶଳ୍ୟା ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ରାଜମହଳର ନାରୀମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ବି ଜନ୍ମଠାରୁ ଏକ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। କେବଳ ଅପମାନ ହେଲେ ବି ସେ କେବେ ରୋଷ କରିନଥିଲେ, କୌଣସି ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବାକୁ ଦୂରେ ରଖି, ଯେଉଁମାନେ ରୋଷିତ ହେଉଥିଲେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ସେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବେ। ସମସ୍ତ ରାଜମହଳର ନାରୀମାନେ ଗୋଁ ଛୁଆଁ ହରାଇଥିବା ଗାଈମାନେ ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ବି ଅନେକ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଦଶରଥ ରାଜା, ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ତାଙ୍କ ଆସନ ଉପରେ ଅଚେତନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତୀବ୍ର ଶ୍ବାସ ନେଇ, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ନିଜ ମାଆଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ମହାସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ରାମକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ବିଜୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ପ୍ରଥମ କକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷରେ ଗଲେ ଦେଖିଲେ ବେଦପାଠୀ, ବୃଦ୍ଧ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତୃତୀୟ କକ୍ଷରେ ଗଲେ ଦେଖିଲେ ନାରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଖୁସିରେ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ ତାଙ୍କର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଶୀଘ୍ର କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।