କୈକେୟୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚୁଳି ଓ ଚୀର୍ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ସତରେ ସତର—ମୋଟେ ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିବାକୁ ପଡିବ। ବର୍ତମାନ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ କୋଶଳାଧିପତି ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ଏହି ଭୂମି ରତ୍ନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ଦୟାରେ ଭିଜି ଦୁଃଖରେ ମୁଁହ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି। ରଘୁବଂଶର ଶିରୋମଣି ରାମ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର; ତୁମ ମହାନ ନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନରପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର। କୈକେୟୀ ଏପରି କଠୋର କଥା କହିଲେ, ତଥାପି ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡିଲେନି, ତାଙ୍କ ମନେ କିଛି ଅଶାନ୍ତି ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ। ଏଠି ଶୁଣନ୍ତୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏଉଁ ଉନଏଶ ଶର୍ଗ। ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଅପ୍ରିୟ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଚୁଳି ଓ ଚୀର୍ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ମହାବଳି ରାଜା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଯେପରି ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏବେ କାହିଁକି କରୁନାହାନ୍ତି?” ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁନାହିଁ, ରାଣୀ, ମୁଁ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି; ଆପଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଚୀର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚୁଳି ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଜେଉଁଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବଡ଼, ଉପକାରୀ ପିତା ଓ ରାଜା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବିନାହିଁ? ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଦୁଃଖ ଏଇ, ଯେ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କାହିଁକି କହିଲେନାହିଁ। ମୁଁ ଅନୁରୋଧ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୀତା, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ସମସ୍ତ ଧନ ମୁଁ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବେ ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପିତୃବାଚ୍ୟା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ କାହିଁକି ଅପତ୍ରାପ କରିବି? ଏହି ଶାନ୍ତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ରାଜା ଭୂମିକୁ ଦେଖି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖ ଅପରିମିତ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱ ଚଢ଼ି ଭରତଙ୍କୁ ମାମାଘରୁ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଯିବି, ଏହି ଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି। ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବି, ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ସେଉଁଠି ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭରତଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ଭାବିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏତେ ଉତ୍ସାହିତ ଅଛ, ବିଳମ୍ବ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମେ ସହ କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ଏହାକୁ ମନେ ରଖି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାଏଁ ଏହି ନଗର ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ ନାହାଁ, ତୁମର ପିତା କିଛି ଖାଇବେ ନାହିଁ, ସ୍ନାନ କରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ ‘ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର!’ ବୋଲି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ବାସ ଛାଡ଼ି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟାରେ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କୁ ଉଠେଇଦେଲେ, ଏବଂ ଚାବୁକ ଲାଗିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏବେ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ; ମୋତେ ମୁନିମାନେ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା କରିଥିବା ଭାବିବ। ଆପଣଙ୍କୁ ଯେତେ ଖୁସି କରିପାରିବି, ମୁଁ ସବୁ କରିଛି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଦେଇଦେଇଛି। ପିତାଙ୍କ ଶୁଶୂଷା ଓ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପରମ ଧର୍ମ। ରାଜା ସ୍ୱୟଂ କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି। କୈକେୟୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଗୁଣ ଆଶା କରୁନାହାନ୍ତି ବୋଧହୁଏ, ତେଣୁ ଆପଣ ମୋ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ମୁଁ ମାଆଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତାକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ଆଜି ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ, ପିତାଙ୍କ ଶୁଶୂଷା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ—ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ନୀତି। ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ପିତା ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ। ତାପରେ ରାମ, ତାଙ୍କ ଅଚେତନ ପିତାଙ୍କ ଓ ଅପାତ୍ର କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପିତା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ନିଜ ସ୍ନେହିତମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଅଶ୍ରୁ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି, ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରାମ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଚିହ୍ନାଇ ଦେଖି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜ କମିଲା ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଅମାବାସ୍ୟାରେ କମି ଯାଏ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶୋଭା କମେନାହିଁ। ତିନି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଏବଂ ଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନେ କୌଣସି ଅଶାନ୍ତି ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ, ସେ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ସଂସାର ପାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଶୁଭ୍ର ଛତ୍ର, ସୁନ୍ଦର ଚାମର, ନିଜ ଲୋକ, ରଥ, ନାଗରିକମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ଦୁଃଖରେ ମନ ଦମନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ମାଆଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।