ସିଧାସଳଖ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ, ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୈକେୟୀ ଏତେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଘବ, ପୂର୍ବେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପିତା ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଦୁଇଟି ବର ପାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲି—ବରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ତୁମେ ଆଜି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର। ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଆପଣଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ତୁମେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ବରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଉ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମ ପାଇଁ ରାଜା କରିଥିଲେ। ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଜଟା ଓ ଭାସ୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ଅର୍ଥାତ୍ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କର। ବରତ, କୋଶଳ ଦେଶର ନାୟକ, ଏହି ଧରାକୁ ରତ୍ନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶକୁ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ପାଇଁ ରାଜା ଦୟାରେ ବିହ୍ୱଳ ଓ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ରାଘବ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ତୁମ ମହାନ ସତ୍ୟବାଦିତା ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ। କୈକେୟୀ ଏମିତି କଠୋର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଓ ରାଜା ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ରାମ, ଏହି ଅପ୍ରିୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁସମ କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ, ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଠିକ ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଜଟା ଓ ଭାସ୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। କିନ୍ତୁ ଏକ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—କାହିଁକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁନିବାରକ ରାଜା ପୂର୍ବରୁ ମତେ ସ୍ନେହ କରୁନାହାନ୍ତି?” ରାମ ଆଉ କହିଲେ, “ମାତା, ଆପଣ ମନେ କିଛି ଦୁଃଖ ନେବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଜେଉଁଠି ଉପକାରୀ ବଡ଼ମାନେ, ଋଣୀ ରାଜା ଓ ପିତା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ମୋ ମନରେ ଏକ ଅନ୍ୟାୟ ଚିନ୍ତା ଦାହ ଦେଉଛି—ରାଜା କେଉଁଠି ମୋତେ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ବରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟ କହିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଅନୁରୋଧ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୀତା, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ଧନ—ସବୁ ବସ୍ତୁ ବରତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଇ ପାରିଥାନ୍ତି। ଏବେ ତ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା କାହିଁକି ଭୂମିକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି?” ରାମ କହିଲେ, “ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ବରତଙ୍କୁ ମାମାଘରୁ ଆଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଏହି ହେଉଛି ମୋର ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଠିକ ଅଛି, ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ବରତଙ୍କୁ ଆଣନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତାହାରେ ବିଳମ୍ବ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର। ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମ ସହ କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ଏହାକୁ ଖରାପ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କୌଣସି କ୍ରୋଧ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉନାହା, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପିତା ନ ଖାଇବେ, ନ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବେ; ତେଣୁ ତୁମେ ଦେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖଦ କଥା ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ‘ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର!’ ବୋଲି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସୁନାରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡ଼ିଗଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ ଓ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଲାଭ ତାଲାଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ନୁହେଁ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ ବଞ୍ଚିବା ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ନିର୍ମଳ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ଋଷିମାନଙ୍କ ପରି ଭାବନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିଥିଲି, ମୁଁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ମୋ ଜୀବନ ଦେଇ। ପିତାଙ୍କ ସେବା ଓ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ—ଏଠାରେ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ରାଜା ସ୍ୱୟଂ କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଏଠି ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବି। ନିଶ୍ଚୟ, କୈକେୟୀ, ଆପଣ ମୋରେ କୌଣସି ଗୁଣ ଆଶା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ନହେଲେ ଆପଣ ମୋ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବେ କାହିଁକି? ମୁଁ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଏହି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ବରତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତୁ, ଓ ପିତାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ—ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଦୟାଳୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପିତା ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ରାମ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ନମାଇ, ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ରାମ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ନେହୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।