କୈକେୟୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଣୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମାତା, ଆହା, ଲଜ୍ଜା! ଆପଣ ଏପରି କଥା ମୋତେ କିଏଁ କହୁଛନ୍ତି? ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଆଗୁନିରେ ପଡିବି, ବିଷ ପିଇବି, ବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଝାପି ପଡିବି । ମୋ ଗୁରୁ, ପିତା, ରାଜା କିମ୍ବା ମୋ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା କାହାରି ଆଦେଶ ମୁଁ ମୁଣ୍ଡେ ଧରି ମାନିବି । ଏହିପରି ଭାବରେ ମୋତେ ଯାହା କହିବେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରିବି—ରାମ ଦୁଇଥର କଥା କହେ ନାହିଁ ।” ଏପରି ସରଳ ଓ ସତ୍ୟବାନ ରାମଙ୍କୁ, ଅନୁଚିତ ହେବା ସତ୍ୱେ କୈକେୟୀ ବହୁତ କଠିନ କଥା କହିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ପୂର୍ବେ ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ତୁମ ପିତା ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହେବାବେଳେ ଦୁଇଟି ବର ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ବର ମାଗିଥିଲି—ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ତୁମେ ଆଜି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ବିଦାୟ ହେବାକୁ । ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦୀ ବଚନ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହଁ, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ । ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କର । ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କର; ଏହି ଅଭିଷେକ ରାଜା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ । ତୁମେ ଏହି ଅଭିଷେକ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ଅର୍ଥାତ୍ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଜଟା ଓ ଚୀରାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ବାସ କର । ଭରତ କୋଶଳ ଦେଶର ଅଧିପତି ହେଇ ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଘୋଡା, ରଥ ଭରିଥିବା ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ । ଏହି କାରଣରୁ ରାଜା କମ୍ପାଶିଳ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ହ୍ରାସ କରି, ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି । ରାଘବ, ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପୂରଣ କର, ତୁମ ମହାସତ୍ୟବାନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନରପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର ।” ଏଭଳି କୈକେୟୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ମନରେ ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତା ହେଲା; ରାଜା ତ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଅତି ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକୋଣେଶ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଅପ୍ରିୟ ଆଦେଶ ଶୁଣି ବିପକ୍ଷୀଙ୍କ ନାଶକ ରାମ ଅଚଳ ରହି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଜଟା ଓ ଚୀରାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ରକ୍ଷା କରିବି । କିନ୍ତୁ ଏକ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ମହାବଳୀ ରାଜା, ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାଜା, ପୂର୍ବବତ୍ ମୋତେ କାହିଁକି ଦେଖି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି? ରାଣୀ, ଏଥିରେ ଦୟାକରି ରୁଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହୁଛି—ମୁଁ ଚୀର ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଆପଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତୁ । ଯେଉଁଠି ଉପକାରୀ ବୃଦ୍ଧ, କୃତଜ୍ଞ ରାଜା ଓ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାମ କାହିଁକି କରିବି ନାହିଁ? ମୋ ମନରେ କେବଳ ଏକ ଅନ୍ୟାୟ ଚିନ୍ତା ଦଗ୍ଧ କରୁଛି—ରାଜା ନିଜେ ମୋତେ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କାହିଁକି କହିଲେ ନାହିଁ? ମୁଁ ଅନାହୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୀତା, ରାଜ୍ୟ, ପ୍ରାଣ, ଧନ—ସବୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି । ତେଣୁ ରାଜା ନିଜେ ତ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ କର; ତେବେ ରାଜା କାହିଁକି ମାଟିକୁ ଦେଖି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଆଉ ଲୁହ ଝରାଉଛନ୍ତି? ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଭରତଙ୍କୁ ମାମାଘରୁ ଆଣିବାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ । ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଯେପରି ମୋ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ରାମ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବେ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ମାମାଘରୁ ଆଣନ୍ତୁ । କିନ୍ତୁ ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଉତ୍ସାହିତ ଅଛ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ । ରାଜା ଲଜ୍ଜାବଶତଃ ତୁମେ ସହ ନିଜେ କଥା କହୁନାହାନ୍ତି—ଏହାକୁ କିଛି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ, କୌଣସି ରୁଷ୍ଟି ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହି ସହର ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅନାହାଁ, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପିତା ନ ନହାନ୍ତି, ନ ଖାନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୁଅ ।” ଏପରି କହି ରାଜା, “ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର!” ବୋଲି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଶୋକରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଗଲେ । କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ ଏବଂ ଚାବୁକ ଲାଗିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ମାତା; ଏହି ଜଗତରେ ରହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ । ମୋତେ ଏକ ସନ୍ତ ଭାବିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ । ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିବି, ମୁଁ ସେ ସବୁ କରିଛି—ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ । ପିତାଙ୍କ ସେବା ଓ ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ମାନିବା ଚାଁଠି ଏହି ଜଗତରେ ଆଉ କୌଣସି ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ । ରାଜା ନିଜେ କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି । ନିଶ୍ଚୟ, କୈକେୟୀ, ଆପଣ ମୋତେ କୌଣସି ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥା କହିଥିଲେ । ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବି ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବି; ତା’ପରେ ଆଜି ଏହି ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି ।