ରାମାୟଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମ ଜନକୀ ଭବନରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ଅତି ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—“ମାତୃ, କିଛି ଅଭିମାନ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ, ବାପା ମୋତେ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଛନ୍ତି କି? ତାହାର ଫଳରେ କି ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତିତି ହୋଇଛି?” ଏପରେ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ବିଶିଷ୍ଟ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠୁର କଥା କହିଲେ—“ରାମ, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୁଃଖ ହୋଇନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭୟରେ ସେ ନିଜ ମନର କଥା କହିପାରୁନାହିଁ। ରାଜା ତୁମକୁ କି ସୁଖଦ, କି ଅସୁଖଦ କଥା କହିପାରିନାହିଁ; ଏହିପରି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ କହିନଥିବା କଥା ମୋତେ କରିବାକୁ ପଡିବ।" "ଏହା ଅତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂର୍ବେ, ସେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜା ଏହା ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ କରେ। ସେ ବର ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ନିଜ ଶବ୍ଦକୁ ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଭାଗି ଯାଇଥିବା ପାଣିରେ ପୁଲ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ।" "ରାମ, ଏହି କଥା ଧର୍ମରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ନୀତିବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଜଣା; ଏହିପରି, ରାଜା ତୁମ ପାଇଁ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।" "ଯଦି ରାଜା ତୁମକୁ କି ଭଲ, କି ମନ୍ଦ କଥା କହିବେ, ତୁମେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ କି? ଯଦି ଏହିପରି, ମୁଁ ପୁନଃ ସବୁ କଥା କହିବି। ଯଦି ରାଜା କହିଥିବା କଥା ତୁମେ ଅବିଚଳିତ ଭାବେ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ କହିବି; କାରଣ ସେ ନିଜେ ତୁମକୁ କହିପାରିବେ ନାହିଁ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହା, ଲଜ୍ଜା! ମାତୃ, ଏପରି ଭାବରେ ମୋତେ ଏହିପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଭାଗି ଦେଇପାରିବି।" "ମୋ ଶିକ୍ଷକ, ବାପା, ରାଜା କିମ୍ବା ମୋ ଭଲକାମନା କରୁଥିବା କୌଣସି ଲୋକ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ବିଷ ପାନ କରିବି କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରରେ ଯାଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି।" "ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯାହା ଅଛି, ମାତୃ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହା କରିବି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି—ରାମ ଦ୍ଵିତୀୟ ଥର କଥା କହିନାହିଁ।" ଏହିପରି ସିଧାସଳଖ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ, କୈକେୟୀ ଅପ୍ରିୟ ଏବଂ କଠୋର କଥା କହିଲେ—“ଦୀର୍ଘ କାଳ ପୂର୍ବେ, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଘବ, ତୁମ ବାପା ଆହତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଇଟି ବର ପାଇଥିଲେ।" "ସେଠାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ବର ଚାହିଲି—ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଏବଂ ତୁମେ ଆଜି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା।" "ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାମ, ତେବେ ଏହି କଥା ଶୁଣ।" "ତୁମେ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଚୌଦ ଦିନ ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ।" "ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଉ—ଏହି ଅଭିଷେକ ରାଜା ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।" "ଏହି ଅଭିଷେକକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଦୁଇ ବାର ସାତ ବର୍ଷ, ଜଟା ଏବଂ ଭାଲକୁପ ଧରି ରହ।" "ଭରତ, କୋଶଳର ରାଜା, ଏହି ଭୂମିର ଶାସନ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରତ୍ନ, ହସ୍ତି, ଘୋଡା ଏବଂ ରଥ ଅଛି।" "ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ଦୟାରେ ବିଭୋର ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଅନ୍ଦୁଆଁ, ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।" "ରାଘବ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କର; ତୁମ ମହାସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ଠୁର କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଥା, ମୁଁ ଏଠାରୁ ବନକୁ ଯାଇ, ଜଟା ଏବଂ ଭାଲକୁପ ପିନ୍ଧି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି।" "କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ଜିଜ୍ଞାସା—କି କାରଣରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ନିବାରକ, ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରୁନାହିଁ?" "ମାତୃ, ଦୟାକରି ରୁଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହିପରି କହୁଛି—ମୁଁ ଉତ୍ସାହରେ ବନକୁ ଯିବି, ଜଟା ଏବଂ ଭାଲକୁପ ପିନ୍ଧି।" "ଏକ ଅନ୍ୟଥା ବିଚାର ମୋ ମନକୁ ଦହୁଛି—ରାଜା ନିଜେ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କହିଲେ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ସୀତା, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ଧନ—ସବୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି, ଚାହିଲେ ବା ନାଚାହିଲେ।" "ଏପରି, ରାଜା ନିଜେ, ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି।" "ତେଣୁ, ଏହି ଲଜ୍ଜାପ୍ରଭାବିତ ରାଜା ନିଜେ କିପରି ତୁମକୁ କହିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଭୂମିରେ ଅଟକି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଛି।" "ଏହିପରି, ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୀବ୍ର ଘୋଡାରେ ଭରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରୁ ଆଣିବାକୁ ଯାନ୍ତୁ—ଏହା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା।" "ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଇବି, ଚୌଦ ବର୍ଷ ବନରେ ରହିବି, ଯେପରି ମୋ ବାପା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ବନ ପ୍ରସ୍ଥାନର ନିଶ୍ଚୟ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। "ଯଥା—ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୀବ୍ର ଘୋଡାରେ ଭରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରୁ ଆଣିବାକୁ ଯାନ୍ତୁ।" "କିନ୍ତୁ ରାମ, ତୁମେ ଉତ୍ସାହିତ ଅଛ, ଏହିପରି ବିଳମ୍ବ ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ତୁମେ ଏବେ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।" "ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମକୁ କହିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାମ; ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବିବେ ନାହିଁ; କୌଣସି କ୍ରୋଧ ରଖିବେ ନାହିଁ।" ଏହିପରି, ରାମ ନିଜ ଦୟା, ନୀତି, ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଇଁ ଆଦର ଦେଖାଇ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, କୈକେୟୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ଏବଂ ରାମ ନିଜ ଧର୍ମ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଇଲେ।