ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ଶାନ୍ତିକର କ୍ରିୟାମାନ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହି ଯଜ୍ଞ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ଦୂର୍ବଳତା ରହିଲେ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମରକ୍ଷସମାନେ ସେଥିରେ ତ୍ରୁଟି ଦେଖିବେ । ଯଦି କୌଣସି ଯଜ୍ଞ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର କର୍ତ୍ତା ତୁରନ୍ତ ନାଶ ପାଏ; ଏହି କାରଣରୁ ମୋ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ । ରାଜା ନିଜର ସମସ୍ତ କ୍ଷମତାଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ସେମାନେ 'ଯଥାଜ୍ଞା' କହି ସମ୍ମତି ଦେଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ । ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ସମସ୍ତେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯିବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ସହ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେପରି ଯଜ୍ଞ୍ୟ ହେଉ । ଏପରି କହି ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଯାଇ, ପ୍ରିୟ ରାଣୀମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ରାଜା, ଯିଏ ରାଣୀମାନେଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରିୟ, କହିଲେ—'ତୁମେ ନିୟମ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ୍ୟ କରିବି ।' ରାଜାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିଦାୟକ କଥାରେ ରାଜନୀମାନେ ଶରଦ ପରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ମୁହଁରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଆଣିଲେ । ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ନବମ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣ । ଏହି ସବୁ କଥା ଗୁପ୍ତରେ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପୁରୁଣା ଗଳ୍ପରୁ ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏହା କୁହିବି ।' ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ—'ଏହି କଥା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ପୂଜ୍ୟ ସନତ୍କୁମାର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ ।' 'ଋଷିମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ରାଜା, ତୁମ ପୁତ୍ର ଆଗମନ ସଂପର୍କରେ କହାଯାଇଥିଲା—କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଭାଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ; ସେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହନ୍ତି; ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚିରକାଳ କହିଥାନ୍ତି । ଏଭଳି ଥିବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିସେବା କରୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଅଙ୍ଗଦେଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୋମପାଦ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେଉଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅପରାଧ ହେତୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା । ତାପରେ ରାଜା ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—'ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକଚରିତ୍ର ଜାଣିଛ; ମୋତେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ନିୟମ ଶିଖାଇଦିଅ ।' ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ହେ ରାଜନ୍, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଏଠିକୁ ଆଣ । ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ତୁମର କନ୍ୟା ଶାନ୍ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଅ ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, କିପରି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିକୁ ଏଠିକୁ ଆଣିବେ? ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପୂଜାରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ଏହି ଲୋକମାନେ ଭୟ ଓ ଶଙ୍କାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଭୟ ଥିଲା । ପରେ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—'ଆମେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଏଠିକୁ ଆଣିବୁ, କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ହେବ ନାହିଁ ।' ଏଭଳି ଅଙ୍ଗ ରାଜା ରୋମପାଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିଲେ; ତାପରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା ଓ ଶାନ୍ତାଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା । ଏଭଳି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ ଓ ସେ ତୁମକୁ ପୁତ୍ର ଦେବେ; ଏହି ଯେପରି ସନତ୍କୁମାର କହିଥିଲେ, ମୁଁ କହିଲି । ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'କିପରି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏଠିକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ଏହା କୁହ ।' ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣ । ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ—'ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆମେ କିପରି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲୁ, ତାହା ଶୁଣ ।' ରୋମପାଦ ତାଙ୍କର ପୂଜାରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କହିଲେ—'ଆମେ ଏକ ନିରାପଦ ଓ ନିର୍ମଳ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛୁ ।' ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍ନ, ସେ କେବେ ନାରୀ, ଭୋଗବିଲାସ ବା ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଦେଖିନାହାନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସହରକୁ ଆଣିପାରିବା; ଏହି ଉପାୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଉ । ସୁନ୍ଦର ବେଶ୍ୟାମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ସମ୍ମାନ ସହ ତାଙ୍କୁ ଏଠିକୁ ଆଣିବେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୂଜାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏମିତି ହେଉ ।' ପୂଜାରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ । ଏଭଳି ମୁଖ୍ୟ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ରହି, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ । ସେ ତପସ୍ବୀ ପିତାଙ୍କ ସହ ସଦା ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲେ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଦୂରକୁ ଯାଉନଥିଲେ । ଜନ୍ମରୁ ସେ ନା ନାରୀ, ନା ପୁରୁଷ, କିମ୍ବା ଏହି ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ । ଏହି ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।