ଏହି ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଜନମାନେ ଅନେକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୋଧ କରିଲେ, କାରଣ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଶାସନ କରିବେ, ଏବଂ ଏହି ମହାନ୍ତ ନରପତିଙ୍କ ଶାସନରେ ଜନମାନେ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ନ କି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ। ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ହସ୍ତୀ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଶୁଭ ଗାୟକ, ଶୁଭ କଥା କହିଥିବା ବାର୍ଦ୍ଧମାନ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ, ମହାନ ରାଜପଥ ହସ୍ତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଭରିଯାଇଛି। ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଅପ୍ପାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏବେ ରାମ ଏକ ଶୁଭ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସୁହୃଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଘିରି ଥିଲେ, ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ମନ୍ମୁଗ୍ଧ। ରାମ ଏହି ଜନସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଘରବାଡ଼ି ମେଘପରି ଧୂସର ଅପ୍ପାରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେ ରାଜପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟଭାଗ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ର ଢେର ଲାଗିଥିଲା। ସେଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଗନ୍ଧ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଲିନେନ ଓ କପାସ ତନ୍ତୁ, ଅଭେଦ୍ୟ ମୁକ୍ତା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମଣି ଥିଲା। ରାମ ଦେଖିଲେ ଶୋଭାମୟ ଏହି ରାଜପଥ ଅବିରୋଧ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଢାକିଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ ମନେ ହେଲା ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦହି, ଚାଉଳ, ଯବ ଓ ଚନ୍ଦନ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ହୋଇଛି। ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ସବୁବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ମଣ୍ଡିତ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ସୁହୃଦ୍ଧମାନେ ଅନେକ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ। ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲିଥିବା ପ୍ରକାରରେ ଆଦର କଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ କରିଥିଲେ। ଲୋକେ କହିଲେ, "ଆଜି ଆପଣ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ, ଏହି ପଥକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଥିଲୁ। ରାମ ରାଜା ହେଲେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବୁ। ଆମକୁ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଧନ ଦରକାର ନାହିଁ, ଯଦି ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେଖିପାରିବା, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଛାଡ଼ି ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ନାହିଁ।" ଏପରି ଶୁଭ ବାଣୀ, ମିତ୍ର ଓ ଶୁଭଚିନ୍ତକମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ରାମ ମହାନ ରାଜପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଚିତ୍ତ ଦୂର କରିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ। ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ ବା ଯାହାକୁ ରାମ ଦେଖିନାହିଁ, ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ଓ ସମସ୍ତ ବୟସର ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାନ୍ତି, ଏହି କାରଣେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଯାଉଥିଲେ। ମେଘପରି ଧୂସର ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଖିଡ଼କିରେ ଶୋଭିତ ମହଲ ଆକାଶକୁ ଛୁଁଇ ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବସଦନକୁ ମାନି କରୁଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୃହ, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରୁ ତିନିଟି ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ରଥ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା, ସେ ଏହି ତିନି ଦେଖି ପରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ପାଦେ ଚାଲି ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଶୁଭ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଫେରିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ଏବେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କୈକେୟୀ ସହିତ ବସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଶୋକାକୁଳ। ପ୍ରଥମେ ରାମ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସାରେ ପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ପରେ ସ୍ଥିର ମନେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ଦୃଷ୍ଟି ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ 'ରାମ' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁବା ବା କିଛି କହିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି କି ଅଜଣା ସର୍ପ ଉପରେ ପାଉଁ ପଡ଼ିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ମହାରାଜ ଶୋକ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିର୍ମନ୍ଦ। ଏହି ଦୃଢ଼ ମହାସାଗର ତରଙ୍ଗରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ, ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣରେ ଶ୍ୟାମଳିତ, କିମ୍ବା ମହାମୁନି ମିଥ୍ୟା କଥା କହି ଦୁଃଖିତ। ପିତାଙ୍କ ଏହି ଅପାର ଶୋକ ଦେଖି ରାମ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ। ପିତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି ରାମ ଚାରିଟି କାରଣ ଭାବିଲେ—'କାହିଁକି ଆଜି ପିତା ମୋତେ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରୁନାହାନ୍ତି?' ସେ ଭାବିଲେ, 'ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ରାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖ କଣ ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଛି?' ଦୁଃଖିତ ମୁଖରେ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅଜାଣି କିଛି ଅପରାଧ କରିଛି କି, ଯାହା ପାଇଁ ପିତା ମୋପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ।' 'ମୋ ପିତା ଯେଉଁ ମୋପ୍ରତି ସଦା ସ୍ନେହଶୀଳ, ଏହି ଦୁଃଖମୟ ମୁଖରେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉନାହାନ୍ତି, କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି?' 'ମୁଁ ଆଶା କରେ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଶାରୀରିକ ବା ମାନସିକ ଦୁଃଖ ନାହିଁ; କାରଣ ଆନନ୍ଦ ଦୁର୍ଲଭ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ଯେକେହି ପଡ଼ିପାରେ।' 'ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଭାରତ, ଶତୃଘ୍ନ କିମ୍ବା ମୋ ମାଆମାନେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟଣାରେ ଅପୃଷ୍ଟ ନାହାନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ବଡ଼ ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ କରିଥାଏ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିନଥାଏ, ତେବେ ରାଜା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁନି।