ଶୌର୍ୟବାନ୍, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ବୀରମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେହି ସମୟରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଓ ବର୍ଣ୍ଣିକମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିର ସ୍ୱର ଉପରେ ଉଠିଲା। ରାସ୍ତାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରୁ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବୀରମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା, ରାଜପ୍ରାସାଦର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀ, ମୁକୁଟ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ଜନେ ଜନେ ଜାନ୍ହାଲୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମତୀମାନେ ଅଧିକ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ, ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରାସାଦ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରି କହିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଅଟୁଛନ୍ତି, ମାନମଧ୍ୟର ଆନନ୍ଦର ନିଧି!" "ତୁମେ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସଫଳ ହେବା, ପୂର୍ବଜ ରାଜ୍ୟର ସିଂହାସନ ଲାଭ କରିବା, ଏବଂ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି।" ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ହୃଦୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନେ କରିଥିଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ରାନୀ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମହାତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ରୋହିଣୀ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ, ସେପରି ସୀତା ରାମଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ରାମ, ରାଜପଥ ଦେଇ ଯିବାବେଳେ, ପ୍ରାସାଦ ତଳା ନାରୀମାନେ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ରାମ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେଠାରେ ରାଘବ ନଗରର ଆନନ୍ଦିତ ପ୍ରଜାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ କଥା ହେଉଥିବା ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ମନର ବିଭିନ୍ନ ଭାବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। "ଆଜି ରାଘବ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବେ, ରାଜସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିବେ; ତିନି ଆମ ପ୍ରଭୁ ହେବେ, ଆମ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।" "ଏହି ରାଜ୍ୟ ରାମ ଦୀର୍ଘଦିନ ଶାସନ କରିବେ, ଏହା ପ୍ରଜାମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ; ଏହି ନରପତି ଅଧୀନରେ କେହି କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ।" ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗାଁର ଧ୍ୱନି ପରି ହେଉଥିଲେ, ହାତୀ ଓ ଶୁଭ ଗାୟକ, ବର୍ଣ୍ଣିକ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ବୈଶ୍ରବଣ ପରି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଉଥିଲା। ରାମ ଦେଖିଲେ, ମହାନ ରାଜପଥ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ି ଯାଇଛି; ଚୌମୁହାଣି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ରତାରେ ଅଲୋକିତ। ଏଠାରେ ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତୁ। ରାମ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଥିଲେ, ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧୂପର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା। ରାମ ଦେଖିଲେ ଆୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଲୋକମାନେ ଭରିଆ, ଘରମାନେ ମେଘ ପରି ଧୂସର ଅଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ରାଜପଥ ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ, ଯାହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ଧୂପ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ର ଢେର ଲାଗିଥିଲା। ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧ, ଲିନେନ ଓ କପାସ ର ଶୋଭିତ ବସ୍ତ୍ର, ଅଭେଦ୍ୟ ମୁକ୍ତା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଶିଶା ଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ଅବିରୋଧିତ ରାଜପଥ, ନିମ୍ନ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଫୁଲ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖୁଥିବା ପରି, ଚାଉଳ, ଦହି, ଯବ ଓ ଧୂପରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଏହି ରାଜପଥ ଦେଖିଲେ। ଚୌମୁହାଣି ସଦା ନାନା ପ୍ରକାର ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂଜିତ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଅନେକ ଶୁଭାଶୀଷ୍ ଦେଉଥିଲେ। ରାମ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ, "ଆଜି ତୁମେ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ, ଏହି ପଥକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯେପରି ଆମେ ତୁମର ପିତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଥିଲୁ, ଏବେ ରାମ ରାଜା ହେଲେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସିରେ ରହିବୁ।" "ଆମେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିଲେ, ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଧନ ଦରକାର ନାହିଁ।" "ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଆମ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କ ତେଜ ଅପାର।" ଏପରି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ରାମ ମହାନ ରାଜପଥ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବାକୁ ନ ପାରିଥିବା ଲୋକକୁ ସମସ୍ତେ ଅବହେଳନା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନିଜ ମନ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜାତି ଓ ବୟସ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପଛକୁ ଚାଲୁଥିଲେ। ଆୟୋଧ୍ୟାର ଘରମାନେ ମେଘପରି ଧୂସର, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଜଡିତ ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଆକାଶକୁ ଛୁଅଁଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ। ଏହି ଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଳାଷିତ ମହଲ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ, ରାମ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିବାସରେ ପ୍ରଭା ଛଟା ଛଡ଼ାଉଥିଲେ। ତିନିଟି ଦୁଆରି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଳିଥିବା ଦ୍ୱାର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୁଇଟି ଅନ୍ୟ ଦୁଆରି ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ପାର୍ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦୁଆରି ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାମ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ, କୈକେୟୀ ସହ ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ। ପ୍ରଥମେ ନିୟମାନୁସାରେ ରାମ ପିତାଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦକୁ ମଧ୍ୟ ନମିଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ "ରାମ" ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା କିଛି କହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ ଭୟାନକ ଅନୁଭବ କଲେ, ମନେ ହେଲା ଯେପରି ସେ ସର୍ପ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପିତା ମହାରାଜ, ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ନିଶ୍ୱାସ କରୁଛନ୍ତି, ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିରାନନ୍ଦିତ। ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ତରଙ୍ଗରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଚଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ହେବା ପରି, କିମ୍ବା ଏକ ଋଷି ଅସତ୍ୟ କହିଦେଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେପରି ଦଶରଥ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।