ଏକ ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ମଣି ଓ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକରେ ମାନ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ରଥ ତିଆରି ହେଲା। ସେଠାରେ ଯୁବ ହାତୀପରି ଦୃଢ଼ ଓ ବାୟୁବେଗୀ ଶ୍ୟାମଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଏହି ରଥଟି ନିଜେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାଘବ ରାମ ଏହି ରଥରେ ବସି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଆକାଶରେ ଗର୍ଜନ କରେ। ରାମ ତାଙ୍କ ନିବାସରୁ ବାହାରିଲେ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଯେପରି ମହାମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ହାତରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଚାମର ଧରି ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରଥର ପଛ ଅଂଶରେ ବସି, ଭାଇଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ଏହିବେଳେ ଏକ ବିପୁଳ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ରାମଙ୍କ ବିଦାୟ ସମୟରେ, ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼ ହେଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପର୍ବତ ସମାନ ଦୃଢ଼ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ। ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଲଗାଇଥିବା ବୀର ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଯାଉଥିଲେ। ତଳଓ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି, ଆଶା ଭରିଥିବା ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଚାଲିଥିଲେ। ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରମାନଙ୍କ ଶ୍ରୁତିମଧୁର ସ୍ତୁତି ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ପଥରେ ସିଂହପରି ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଜନାନା ଖିଡ଼କିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଳଙ୍କୃତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଥିଲେ। ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ଦୋଷରହିତ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରାସାଦ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ମାତାମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ!” “ତୁମେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଏହି ବଂଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଛ, ଏବଂ ସୀତା, ସବୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି।” ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ସବୁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନେ କରିଥିଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ରାନୀ ଅଗ୍ରଜନ୍ମରେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିବେ। ସୀତା ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ରୋହିଣୀ ଯୁଗଳ ହୁଏ, ତେଣୁ ସେ ରାମଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି। ଏପରି ମଧୁର କଥା ରାମ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ବେଳେ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଉପରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କହୁଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଘବ ନଗରବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଏକ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତେ କହୁଥିଲେ—“ଆଜି ରାଘବ ଶ୍ରୀ, ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ; ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଦେଖିବା। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ କେହି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ଏହି ଲୋକପତି ଚିରକାଳ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।” ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ବଦ୍ୟକାର, ସୁଭଦ୍ର ପୌରାଣିକ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରମାନଙ୍କ ସହ ରାମ ଚାଲିଥିଲେ, ସେପରି ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ମହାପଥ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା, ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାମ ରଥରେ ବସି, ମିତ୍ରମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ, ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧୂପର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା ପରିବେଶରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଘରମାନେ ମେଘପରି ଧୂସର ଚମକୁଥିଲେ। ରାଜପଥର ମଧ୍ୟ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁର ଢେଉଁ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ବାସନ୍ଧି, ତନ୍ତୁ ଓ ପଟର ଶୂକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ର, ଅଭେଦ୍ୟ ମୁକ୍ତା ଓ ନିର୍ମଳ ଶିଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଅବିରୋଧିତ ରାଜପଥ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଢାକା, ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ। ଦେବତାମାନେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ଯେପରି ଭୋଗ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ଦହି, ଚାଉଳ, ବାର୍ଲି ଓ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ଏହି ରାଜପଥ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତା ତରହି ତରହିର ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧରେ ପୂଜିତ ହୁଏ, ମିତ୍ରମାନେ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ। ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରି, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଲୋକମାନେ କହୁଥିଲେ—“ଆଜି ତୁମେ ଅଭିଷେକ ହେବା ପରେ, ଏହି ପଥକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯେପରି ଆମେ ତୁମ ପିତା ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଲୁ। ରାମ ରାଜା ହେଲେ ଆମେ ସବୁଠୁ ଶୁଭ ଜୀବନ ଭୋଗିବା।” “ଆମେ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଧନ ଚାହିଁ ନାହିଁ; ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ଦେଖିଲେ ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ।” “ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆମ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅପାର।” ମିତ୍ରମାନେ ଏପରି ଶୁଭ କଥା କହି, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ରାମ ମହାପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ରାମ ଯେଉଁଠି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଅପସାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ରାମ ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ ହୁଏ, ନିଜ ମନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ଓ ବୟସ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ମେଘପରି ଧୂସର ମହଲ୍ଲା, ମଣି ମାଣିକ୍ୟର ଜାଲିରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦନକୁ ମାନ୍ୟ କରୁଥିବା ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ନିବାସକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତିନିଟି ଅଙ୍ଗନା ଯାହା ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲା, ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆଉ ଦୁଇଟି ଅଙ୍ଗନା ପାଇଁ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ଶୁଭ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।