ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ, ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ । ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଚାଲି ବଡ଼ ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ । ରଥଚାଳକ ଅବିରତ ଭାବରେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ମାକର ମାଛ ଯେମିତି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେମିତି ସେ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏବେ ଏହି ଘଟଣାର ଶୋଳଷ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ସେ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଭିଡ ଥିବା ରାଜମହଳ ଦ୍ଵାର ଅଟେଇ ଏକ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯିଏ ପୁରାତନ ନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ଯୁବକମାନେ ତୀର-ଧନୁଷ ଓ ତିକ୍ତି ଅଲଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଚେତନାଶୀଳ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଦ୍ୱାରରେ ବୃଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ, କଷାୟବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଧରି ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ; ଏହିଠାରେ ମହିଳା ଅଧ୍ୟକ୍ଷାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଚେତନାଶୀଳ ଥିଲେ । ସେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଆଶାରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ରଥଚାଳକଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିନମ୍ର ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି କହିଲେ, “ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ କୁହ, ସୁମନ୍ତ ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।” ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ସୁମନ୍ତଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ । ଖବର ଶୁଣି ରାଘବ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ, ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଡାକିଲେ । ସେଠାରେ ସୁମନ୍ତ ଦେଖିଲେ—କୁବେରଙ୍କ ପରି ଶୋଭାମୟ ରାମ, ସୁରଣ ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି । ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମଙ୍କ ଦେହରେ ଚନ୍ଦନ ଲାଗିଥିଲା, ଯାହା ରକ୍ତମୃଗ ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ଥିଲା । ସେଠାରେ ସୀତା ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ଚାମର ଧରି ଦାଉଡ଼ି ଅଲଙ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାସହ ଶୁଭ୍ର ତାରା ପରି । ବିଦ୍ୱାନ୍ ବାର୍ଦ୍ଧ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିନୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦାତା ଥିଲେ । ସୁମନ୍ତ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯିଏ ଶୋଭାମୟ ମୁହଁରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ—“ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମ ପିତା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି । ରାଜମାତା କୈକେୟୀ ସହିତ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଯାଅ ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସିଂହପ୍ରତିମା ରାମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ଦେବୀ, ରାଜା ଓ ରାଜମାତା ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଅଭିଷେକ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି । ମୋର ମାତା, କେକୟ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ । ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମହାନ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜମାତା ସୁମନ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଦୂତିସ୍ୱରୂପ ପଠାଇଛନ୍ତି । ଯେପରି ଅସେମ୍ବଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ଦୂତି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ରାଜା ମୋତେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ । ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଏଁ, ତୁମେ ତୁମ ଦାସୀମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ରୁହ ।” ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, କଳାନୟନୀ ସୀତା ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କ ସହ ଯାଇ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିଥିଲେ । ତୁମକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା, ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା, ପବିତ୍ର ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ । ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବେ, ଯମ ଦକ୍ଷିଣେ, ବରୁଣ ପଶ୍ଚିମେ ଏବଂ କୁବେର ଉତ୍ତରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ ।” ସୀତାଙ୍କ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି, ରାମ ସୁମନ୍ତଙ୍କ ସହ ଗୃହରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ । ସିଂହ ପରି ଗୁହାରୁ ବାହାରୁଥିବା ଭଳି, ଦ୍ୱାରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୋଡ଼ ହାତରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ । ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡ ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ସମୟରେ ମିତ୍ରମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଭିଯୋଗକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ । ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ରାମ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ । ସେଇ ରଥ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିଲା । ତାହା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ, ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ ଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ରାଘବ ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼ି ଚଳିଗଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଗୃହରୁ ଯେମିତି ମହାମେଘ ମାଝରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବାହାରୁଥିବା, ସେମିତି ବାହାରିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋଭାମୟ ଚାମର ଧରି ପଛରେ ଥିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରଥରେ ଚଢ଼ି ପଛରୁ ଭାଇଁକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏବେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା । ଚାରିପାଖରେ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ କରିଥିଲେ; ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହାତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ । ଏପରି ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସାମ୍ନାରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଲଗାଇଥିବା ବୀରମାନେ ଯାଉଥିଲେ । ତୀର-ଧନୁଷ ଧରି, ଆଶାବାନ୍ ବୀରମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ; ବାଦ୍ୟ ଓ ବାର୍ଦ୍ଧମାନେ ତାଲି ଦେଉଥିଲେ । ମହଲର ବାହାର ଝରଖା ବାଟରେ ଅଲଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ଦଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ବୀରମାନଙ୍କ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣିଥିଲେ । ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମ ଚାଲିଯିବା ବେଳେ ନାରୀମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ରାମ, ଯିଏ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ ।