ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ, ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମୃଦୁ ଓ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—"ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋର ଏହି ଆଶା କେମିତି ପୂରଣ ହେବ? ଆପଣମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଭାବନା କରନ୍ତୁ।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ଏହା ଅତି ଭଲ କଥା।" ସେମାନେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—"ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ରିତ କରାଯାଉ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ।" "ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ହେ ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣ ପୁତ୍ରଲାଭ କରିବେ। ଯେହେତୁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମମୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି, ଏହା ଅତି ଶୁଭ।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ। ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ବଡମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁପରି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଉ।" ଅଶ୍ୱକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଭଳି ଅନୁସ୍ରବଣ ଓ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ସହିତ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ, ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ସରୟୂ ଉତ୍ତର କୂଳରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ। ଯେଉଁପରି ଶାନ୍ତିକର କ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପାରମ୍ପରିକତା ଅନୁଯାୟୀ ହେଉଛି, ସେଉଁପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ; ଯେକୌଣସି ସମର୍ଥ ରାଜା ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମରକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି। ଯଦି ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ଯଜ୍ଞକାରୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ମୋର ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।" "ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ଏହି ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ," ବୋଲି ରାଜା କହିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଯେପରି ଆଜ୍ଞା।" ପୁନି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ତାପରେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜାର୍ଥୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଉ।" ପରେ, ସେମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦଶରଥ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ନିଜ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଣୀମାନେଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଭଲପାଉଥିଲେ। ରାଜା କହିଲେ—"ତମେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କର; ମୁଁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି।" ରାଜାଙ୍କର ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀମାନେ ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷର ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ନବମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏକାନ୍ତରେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାରଥି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପୁରାତନ ସମୟର ଏକ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଥିଲେ, ଏହା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।" ସେ କହିଲେ—"ଏହି କଥା, ଯେପରି ପୂଜାର୍ଥୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛି; ପୂଜ୍ୟ ସନତ୍କୁମାର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।" "ମୁନିମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁତ୍ର ଆଗମନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହାଯାଇଥିଲା—କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଭାଣ୍ଡକ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ; ସେ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ବଢ଼ିବେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ମୁନି ପରି ରହିବେ। ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନଥିବେ, ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ; ଏହି ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କରିବେ। ଏହା ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଏହି କଥା କହନ୍ତି; ସେ ଏପରି ରହିବା ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିଗଲା।" "ଏହି ସମୟରେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନି ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରୋମପାଦ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ଅଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଉଦୟ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଏକ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା।" "ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—'ଆପଣମାନେ ଶ୍ରୁତି ଓ ଲୋକାଚାର ଜ୍ଞାନୀ। ମୋତେ ଯଥାଉଚିତ୍ ବ୍ରତ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—'ହେ ରାଜନ୍, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଯଥାଉଚିତ୍ ସମ୍ମାନ ସହ ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ।'" "ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ଶାନ୍ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ—"କିପରି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଆଣିପାରିବି?" ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ବିଚାର କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂଜାର୍ଥୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ପଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ମୁନିଙ୍କୁ ଆଣିବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଇ କହିଲେ—"ଆମେ ମୁନିଙ୍କୁ ଆଣିବୁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।" "ଏପରିଭାବେ, ଅଙ୍ଗର ରାଜା ରୋମପାଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଲା; ତାପରେ ବର୍ଷା ହେଲା ଏବଂ ଶାନ୍ତାଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା। ଏବେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ଜାମାତା ହେଲେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବେ—ଏହିପରି ସନତ୍କୁମାର କହିଥିଲେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"କିପରି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ତାହା ମୋତେ କହ।" ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ—"ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆପଣ ମୋ ଥରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, କିପରି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ।" ରୋମପାଦ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୂଜାର୍ଥୀଙ୍କ ସହ କହିଲେ—"ଆମେ ଏକ ନିରାପଦ ଓ ଦୋଷରହିତ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛୁ।