ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନିଥରେ ସେଠାରେ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ରଥଚାଳକ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ବିନୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଏହି ଶୁଭ ସନ୍ଦେଶ ନେଇ ଯାଉଛି ବୋଲି ଭାବି, ରାଜପାଳିସା ଛାଡ଼ି ସଜା ସଜା ଧ୍ୱଜା ପତାକା ଲଗାଇଥିବା ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ଭରିଥିଲେ, ଦୃତଗତିରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ କହୁଥିବା କଥା ଶୁଣିଲେ। ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୃହ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥି ମହାକାଇଲାସ ପର୍ବତ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ନିବାସ ଇନ୍ଦ୍ର ମହାଳ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଓ ଅନେକ ବାଲକନୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ସୁନାର ପ୍ରତିମା, ମଣିମୁକ୍ତାର ତୋରଣ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାର୍ବତ୍ୟ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଥିଲା। ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ମାଳା, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣି ଛିଟାଇଦିଆଯାଇଥିଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ସୁଗନ୍ଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ଏହି ନିବାସ ଶୀତଳ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ସୁଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଉଥିଲା, କୁଞ୍ଜ ଓ ମୟୂରର ଡାକ ରେ ମହିମାମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦେଖିବାକୁ ଏଠି ଭଲପାଇବା ସହ ଶିଳ୍ପ କୃତ ମୃଗମାନ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, କୁବେର ଭବନ, ଇନ୍ଦ୍ର ମନ୍ଦିର ସମାନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠି ବସିଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ଘର ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଲୋକ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏଠି ଆସି, ମୁଖରେ ଆଶା ଓ ଖୁସି ନେଇ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାଳ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୋଭାମୟ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଏଉଁଠି ବାମନମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜପାଳିସାକୁ କ୍ରିୟାଶୀଳ କରିଦେଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରବାସୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଦେଲେ। ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଏହି ଧନଧାନ୍ୟ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଖୁସିରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା; ମୟୂର ଓ ମୃଗ ଭରିଥିବା ଏହି ଘର ଇନ୍ଦ୍ରର ରାଣୀ ସଚୀ ଭବନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠି ସୁମନ୍ତ୍ର କୈଳାସ ପରି ଶୋଭିତ ଦେବତାମାନେ ବସୁଥିବା ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପରିଚାରକମାନେ ଅତି ଭଲ ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରହିଥିବା ପାଖ ଦେଇ ଶୁଭ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠି ସେ ଶୁଣିଲେ ଅନେକ ଲୋକର ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ୱର, ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏଠି ଆସି ଶୁଭକାମନା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କଥା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଖୁସି ଭରା ଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମହାଳ ସମାନ ରାମଙ୍କ ଭବନ, ମୃଗ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ନିଜ ଜ୍ୟୋତିରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ। ଦ୍ୱାରମୁହଁ ଗ୍ରାମବାସୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଉପହାର ନେଇ ଆସି, ବିନୟରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅନେକ ଯାନ ଥିବାରୁ ଦ୍ୱାର ଭୀଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହିଠି ସେ ଦେଖିଲେ ଶତୃଞ୍ଜୟ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାଥୀ, ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତୀବ୍ର ଓ ଅବଶ ନ କରାଯାଉଥିବା, ରାମଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ। ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କୃତ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାଥୀ ସହିତ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାଲି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ବିଶାଳ ମହାଳ ସମାନ ଏକ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଧନର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲା, ମକର ମାଛ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି। ଏହିପରେ ଶୋତାମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଷୋଡ଼ଶୋ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ଥିବା ଦ୍ୱାର ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୁରାତନ ପଦ୍ଧତିରେ ପରିଚିତ ଏକ ନିର୍ଜନ କକ୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠି ସେ ଦେଖିଲେ ତରୁଣ ଯୁବକମାନେ ତର୍କଶ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଜାଗୃତ ଓ ସଚେତନ ରହି, ପ୍ରଭୁପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ରୁପେ ପାହାଡ଼ ଦେଉଥିଲେ। ଏଠି ଅନୁଭବ କଲେ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କ୷ଷ୍ଣ ଚୀର ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ଦ୍ୱାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ନିୟମିତ ନାରୀ ନିରୀକ୍ଷିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ଓ ସଂଯମୀ ଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୃତ ଓ ବିନୟରେ ଉଠି ଦାଉଡ଼ିଲେ। ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସେମାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି କହିଲେ, "ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହ, ସୁମନ୍ତ୍ର ବାହାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।" ସେମାନେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଶୀଘ୍ର ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ରାଘବ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଡାକିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମ, କୁବେର ପରି ଶୋଭାମୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୟନରେ ଶୋଭିତ ଛତ୍ର ସହ ବସିଛନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରୂପ ଏହି ରାମ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବରାହ ରକ୍ତ ପରି ରଙ୍ଗ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶୀତା ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ବିଳାସିତ ଓ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ତାରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବିନୟ ଓ ମୂଳ୍ୟବୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ସେ ନିଜ ଜ୍ୟୋତିରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ତାପସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଦାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଥିଲା: "ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମର ପିତା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ବିଳମ୍ବ ନ କର, ରାଣୀ କୈକୟୀ ସହ ଯାଉ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ପୁରୁଷସିଂହ ରାମ, ଦ୍ୟୁତିମାନ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: "ଦେବୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଏକାସାଥି ଅଭିଷେକ ସମ୍ପର୍କରେ କିଛି ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।" "ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ କୁଶଳକାମିନୀ ମାଆ, କେକୟ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।