ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାଙ୍କର କୃପାରେ ତୁମେ ଜୟ ପାଉ। ଶୁଭ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଏବେ ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦିନ ଆସିଛି। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଘବ, ତୁମେ ଜାଗିଉ ଓ ତୁମ ଦୈନିକ କାମକୁ ଚାଲିଉ। ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ରାଘବ, ଜାଗିଉ। ଏପରି ଚତୁର ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ରାଜା ଜାଗି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: "ମୁଁ ଯେଉଁପରି ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ରାମକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ।" "ମୋ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତିକ୍ଷା କାହିଁକି? ମୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ। ରାଘବକୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଆ।" ଏଭଳି ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜପାଳି ଛାଡି, ଖୁସି ଖବର ନେଇଯାଉଛି ବୋଲି ଭାବି, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିବା ରାଜପଥ ଦେଖି ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ରାମ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଲେ। ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନିମିତ୍ତରେ ଖୁସି ଭରି ଥିଲେ। ଏହାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୃହ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଛି। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ଗୃହ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବାଳୟ ପରି ଚମକୁଛି, ବଡ଼ ବାହା ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଓ ବହୁ ବାଲକନୀରେ ସଜିତ। ସେଠି ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳ ତୋରଣ, ଶରଦ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ପରି ଚମକୁଛି। ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ମାଳା, ମୁକୁତ ଓ ମଣିରେ ପୁସ୍ପିତ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ବାସନାରେ ମନୋହର। ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ସୁଗନ୍ଧ ଦେଉଛି, କୁଲି ଓ ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେଠି ଭଲ ଭଲ ହରିଣ ଦେଖାଯାଉଛି, ଭକ୍ତିରେ ନିର୍ମିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୁବେରଙ୍କ ମହଲ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବାଳୟ ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ରାମଙ୍କ ଗୃହ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଲୋକମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଆସି ଦେଖିଲେ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆଶାରେ ମୁହଁ ଚମକୁଛି। ମହା ମେଘ ପରି ଉତ୍କଟ ଓ ଉଚ୍ଚ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ସଜିତ, ଏବଂ ବାମନମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ସୁମନ୍ତ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚାଳିତ ରଥରେ ରାଜପାଳିକୁ ଚମକାଇ ଦେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଗୃହ ଦିଗରେ ଉତ୍ସବ ମୂଡରେ ଚାଲିଲେ, ନଗରବାସୀମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଧନଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି ଖୁସିରେ ଗୋଡ଼ କନ୍ପିଲା। ହରିଣ ଓ ମୟୂରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଗୃହ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଣୀର ନିବାସ ପରି ଚମକୁଛି। ସେଠି କୈଳାସ ପରି ସଜିତ କମର ଭିତରକୁ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେ ଶୁଭ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ମହଲ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବାଳୟ ସମାନ, ମନୋହର, ହରିଣ ଓ ଚିଡ଼ିଆରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି। ସେ ଦେଖିଲେ ଦ୍ୱାର ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଉପହାର ନେଇ ହାତ ଜୋଡି ଉପସ୍ଥିତ, ଅନେକ ଯାନ ଦ୍ୱାରରେ ରଖାଯାଇ, ଦ୍ୱାର ଉତ୍ସବ ମୂଡରେ। ସେଠି ଦେଖିଲେ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ, ମହା ମେଘ ଆବୃତ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ତୀବ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ସେ ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସଜିତ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ; ସୁମନ୍ତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜାଇ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଏକ ବଡ଼ ମହଲରେ ଭିତରକୁ ଯାଇ, ମକର ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର ଚାଲି ଏକ ନିର୍ଜନ କମରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ପୁରାତନ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ତରୁଣମାନେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରି, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଜାଗୃତ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହି ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କେସରିଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଦ୍ୱାରରେ ଉପସ୍ଥିତ; ସ୍ତ୍ରୀ ନିରୀକ୍ଷକମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ସଚେତନ। ସୁମନ୍ତ୍ରକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚି, "ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ," ବୋଲି କହିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ରାମ ଓ ସୀତାକୁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ଖବର ଦେଲେ। ଖବର ଶୁଣି ରାଘବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସୁମନ୍ତ୍ରକୁ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଡାକିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମ, କୁବେର ପରି, ସୋନାର ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ଛତା ତଳେ ବସିଛନ୍ତି। ଶତ୍ରୁମାନେ ଜଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ବନ୍ଧୁର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ସାଥିରେ ସୀତା, ଚମକୁଥିବା ଚମର ଧରି, ଶୋଭାମୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। କବି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମ୍ରତାରେ ଦକ୍ଷ, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦାନ ଦେବାରେ ଦକ୍ଷ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ଆଦର ପାଇ, ହାତ ଜୋଡି, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ରଖିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁ ଶୟା ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।