ସୁମନ୍ତ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଶୀଘ୍ର, ତୁରନ୍ତ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଲେ। ସେ ସୁଯଜ୍ଞ, ବାମଦେବ, ଜାବାଳି, କାଶ୍ୟପ, ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆଣି ଦେଲେ। ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ ମୃଦୁ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—“ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କିପରି ହେବ? ଏନେଇ ଆପଣମାନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ, “ଅତି ଭଲ କଥା!” ବୋଲି କହିଲେ। ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୋଇ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ; ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ। ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ରାଜନ୍, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ।” “ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଧାର୍ମିକ ସଙ୍କଳ୍ପ ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି,” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହିପରି କହିଲେ, ଦଶରଥ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ। ଚକ୍ଷୁରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ ଭରି, ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, “ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏଠାରେ କରାଯାଉ। ଅଶ୍ୱକୁ ଶିକ୍ଷକ ସହିତ ନିୟମିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ; ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ଉତ୍ତର ତୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯେକୌଣସି ସକ୍ଷମ ରାଜା କରିପାରିବେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ନ ହେଉ, କାରଣ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମରକ୍ଷସମାନେ ସଦା ଅପରାଧ ଖୋଜନ୍ତି। ଯଦି ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନ ହୁଏ, ତାହାର କର୍ତ୍ତା ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ନିୟମରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ବିଧିବତ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।” ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, “ଯଥା ଆଜ୍ଞା,” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ପୁରାତନ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ। ଅନୁମତି ପାଇ, ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯିବା ପରେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାର ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।” ଏପରି କହି, ଦଶରଥ ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଣୀମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଆସିବା ପରେ ଦଶରଥ କହିଲେ, “ପୂତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି; ତୁମେ ଦିକ୍ଷାବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କର।” ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ରାଣୀମାନେଙ୍କ ମୁହଁ ଶୀତ ଶେଷର ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଉଠିଲା। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ନବମ ସର୍ଗ କଥା। ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପୁରୁଣା କଥା ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାର ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି; ପୂଜ୍ୟ ସନତ୍କୁମାର ଏହି କଥା ଏକଥି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏହି କଥା ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆଗମନ ସଂପର୍କରେ। କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଭାଣ୍ଡକ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ସେ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ବଢ଼ିବେ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ମୁନି ଭାବେ ବସିବେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ, ତାଙ୍କ ପିତା ବିନା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ। ଏହି କଥା ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା କହନ୍ତି; ସେ ଏପରି ଜୀବନ କାଟୁଥିବା ବେଳେ, ନିୟତ ସମୟ ଆସିଲା। ସେ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିସେବା କରୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋମପଦ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଅଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଉଦୟ ହେଲେ। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଏକ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଆପଣମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଲୋକର ଚାଳ ଜାଣନ୍ତି, ମୋତେ ଉପାୟ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧି ଶିଖାନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଣି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ଶାନ୍ତାଙ୍କ ବିବାହ ନିୟମିତ ଭାବେ କରନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚିନ୍ତିତ ହେଇ, କିପରି ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନିକୁ ଆଣିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବିଚାର କରି, ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାକର୍ତ୍ତା ଓ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ପଠାଇଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଶଙ୍କାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁନିଙ୍କୁ ଭୟ ପାଉଥିଲେ। ପରେ ଭାବି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି କହିଲେ, “ଆମେ ମୁନିଙ୍କୁ ନେଇଅସିବା; କୌଣସି ଅପରାଧ ହେବନାହିଁ।” ଏପରି ଭାବେ ଅଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, କୃତ୍ୟନାରୀମାନେ ଚତୁରତାରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଶାନ୍ତାଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା। ଏହିପରି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ଜାମାତା ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବେ; ଏଠାକୁ ସନତ୍କୁମାର କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “କିପରି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ତାହା ମୋତେ କହ।” ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ।