ରାମାୟଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜପାଳିକା ଭବନରେ ଶୁଭ୍ର, ଚମକଦାର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ସମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠିକୁ ଏକ ଧଳା ବଳଦ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଆଣି ରଖାଯାଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଉପଲକ୍ଷେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ହୁଏ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଓ ଗାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଆଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠିକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"କିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବେ? ଆମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଯାଇଛି।" ଏଉଁ ସମୟରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଥିଲା, ସେ କହିଲେ—"ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିବାକୁ ଗଲି।" ସୁମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତମେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ଓ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ; ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ, ମୁଁ ତମର କୁଶଳ ବିଚାର କରୁଛି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଜନମାନେ।" ସେ କହିଲେ—"ରାଜା ଜାଗିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଆସୁନଥିବାର କାରଣ..." ବୋଲି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଭିତର ଦ୍ଵାର ଦିଗରେ ଗଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଭବନ ସହିତ ଜଡିତ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପୁରୁଷ ସ୍ଥଳରେ ଲାଇନେଜ୍ ଗାନ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷ ପହଞ୍ଚି, ଭିତର ତାନ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ଗୁଣମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ସେ କହିଲେ—"ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଜୟ ଦେଉନ୍ତୁ; ଶୁଭ ରାତି ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଦିନ ଆସିଛି।" "ଉଠ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ପଡ଼; ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଓ ନଗରବାସୀ ଏଠିକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଉଠ, ରାଘବ।" ଏପରି ଚତୁର ଦୂତ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଜାଗି ଏପରି କହିଲେ—"ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ଏଠିକୁ ଆଣ।" "ମୋ ଆଦେଶ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ମୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ; ରାଘବକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।" ଏପରି ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ରାଜପାଳିକା ଭବନରୁ ବାହାରିଗଲେ, ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ଖୁସି ଖବର ନେଇଯାଉଛି, ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ, ଆଗରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ରାମ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଲେ। ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଖୁସି ଭରା ଥିଲେ; ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଅଟାଳିକା, କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ନିବାସ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭବନ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ବାହାର ଦ୍ୱାର ଅନେକ ବାଲକନୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହି ଭବନ ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ରତ୍ନ ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାର, ଶରତ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଗୁହା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ରତ୍ନ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୁକୁତ ଓ ରତ୍ନ ରେ ବିଛାଯାଇଥିଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧରେ ମନମୁହା ରସ ଦେଉଥିଲା। ଏହି ଭବନରୁ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଉପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା, ବର୍ଷା ଋତୁର ପର୍ବତ ପରି, କୁଳିଙ୍ଗ ଓ ମୟୂର ର ଡାକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହି ଭବନ ଭଲ ତିଆରି ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲା, ସେମାନେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଏହାର ଦୀପ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, କୁବେରଙ୍କ ଭବନ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଟାଳିକା ପରି, ଏବଂ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଯାଇଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ଭବନ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଏଠିକୁ ଏକତ୍ରିତ ଜନମାନେ ହାଥ ଜୋଡି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଗ୍ରାମବାସୀ ଏଠିକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆଶାରେ ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଚାରିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭବନ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ, ଶୋଭାମୟ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବାମନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିଥିବା ରଥରେ ରାଜପାଳିକା ଭବନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଲେ, ମହାନ ଉପସ୍ଥିତି ସହ ରାଜାଙ୍କ ଭବନ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ନଗରବାସୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂରଣ କଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଓ ଧନମୟ ଭବନ ପହଞ୍ଚି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ହରିଣ ଓ ମୟୂର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଏହି ଭବନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଣୀ ଭବନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ କୈଳାସ ପରି ଭବନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ ପରି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସେ ଶୁଭ୍ର ଭିତର ଖଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ଜନମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ; ସେମାନେ ରାଜପୁତ୍ର ପାଇଁ ଜଗତରେ ଖୁସି ଭରା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭବନକୁ ଦେଖିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଟାଳିକା ପରି, ମନୋହର ଓ ହରିଣ ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଉପହାର ନେଇ ହାଥ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ; ଅନେକ ଯାନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର ଭିଡ଼ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିଲା। ସେଠି ଏକ ବିଶାଳ ହାତୀ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ପର୍ବତ ପରି, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ ଅଟକାଯାଇପାରିବା ନୁହେଁ, ରାମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ, ଭୟାନକ ଆକାରରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଶୋଭାମୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ; ସୁମନ୍ତ୍ର ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପାର୍ ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ଭିତର ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।