ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ ଆସିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଲଗ୍ନ ରେ ଦିବସ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁନା ଦେଖା ଆଣ୍ଡା ଜଳପାତ୍ର ଏବଂ ରମ୍ୟ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଶୁଭାସନ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏକ ରଥକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଘର ଚର୍ମରେ ଭଲଭାବେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମିଳନସ୍ଥଳରୁ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଝିଲି, ଓ ତଳା, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା, ଉପରକୁ ବହୁଥିବା, ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ବହୁଥିବା ଏବଂ ଦୁଧିଆ ଜଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ସମୁଦ୍ରଠୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା; ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ, ଫୁଲ ଏବଂ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ଥିଲା। ଅଠ ଜଣ ରୂପବତୀ ଯୁବତୀ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଦୁଧ ଭରା ଜଳପାତ୍ର ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିରେ ତିଆରି ହୋଇ, ଭରାଅଛି ଏବଂ ତିଆରି ଅଛି। ସେଗୁଡିକୁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଭରି, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଚାନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭା ଭଳି ଧଳା ଏବଂ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯକ୍-ପୁଛର ପଙ୍ଖା ଏବଂ ଧଳା ଛାତା, ଚାନ୍ଦ୍ର ଡିସ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତିଆରି ଥିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ପାରାପର୍ଣ୍ଣାଲିଆ, ଧଳା ବଳଦ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରିକି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ହୁଏ। ଏପରି ଭାବରେ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକଠା କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ କହିଲେ, "କିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେବେ? ଆମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଯାଇଛି।" ତେବେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ, "ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଯାଇଛି।" "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରୁ, ବିଶେଷ କରି ରାମଙ୍କ ପାଖରୁ, ସମ୍ମାନିତ; ରାଜାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ମୁଁ ତୁମର କୁଶଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଓ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀମାନେ।" "ରାଜା ଜାଗିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଆସୁନାହିଁ, ତାହାର କାରଣ..." ଏପରି କହି, ଶିକ୍ଷିତ ସୁମନ୍ତ୍ର ଭିତର ରାଜପାଳିସ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁ ନିତ୍ୟ ଏହି ପାଳିସ ସହିତ ଜଡିତ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଲୋକମାନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ଶ୍ରୀବାଦ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଭିତର ତନ୍ତୁର ପାଖରେ ଆସି, ବାହାରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ, ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଅଂଶଜଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବାଦ କଲେ। "ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମେ ଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶୁଭ ରାତି ବିତିଗଲା, ଏବଂ ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଲା।" "ଉଠ, ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମର ତତ୍କାଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଏଠି ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।" "ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଉଠ, ରାଘବ।" ଏପରି ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତେବେ ଉଠି, ରାଜା କହିଲେ, "ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ, ଯେପରିକି ମୁଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି।" "ମୋ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ମୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ; ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇଆ।" ଏପରି ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇଲେ। ସେ ରାଜପାଳିସ ଠାରୁ ବାହାରିଲେ, ଭାବିଲେ ଯେ ଖୁସିର ସମ୍ବାଦ ନେଇଯାଉଛି, ଏବଂ ବନ୍ଦେ ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଆଗେଉଁ ଚାଲିଲେ, ଯାଇଯାଇ ଦେଖିଲେ, ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ। ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଅଭିଷେକ ଉପଲକ୍ଷେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ସେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୃହ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କୈଳାସ ପର୍ବତ ଭଳି ଜ୍ୟୋତିମୟ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ଗୃହ ଦେଖିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଗୃହ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଶୋଭିତ ଏବଂ ବହୁ ବାଲକନୀ ରେ ଅଳଂକୃତ। ସେ ଗୃହ ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି, ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳ ତୋରଣ, ଶରତ କଳା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ଗୃହ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୁକୁତ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ବିଛିତ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ପ୍ରସାରିତ, କୁଞ୍ଚ ଓ ମୟୂରର ଡାକରେ ରମ୍ୟ, ହୋଇଥିଲା। ସେ ଗୃହ ଭଲଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ହରିଣ ମୂର୍ତ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ଅଳଂକୃତ, ଏବଂ ଏହି ଦୀପ୍ତି ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, କୁବେରର ମହଲ ଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ରର ଅବାସର ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଦେଖିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏହି ଗୃହ ଦେଖିବାକୁ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଶା ରଖି, ମୁହଁରେ ଅନ୍ଦାନ୍ଦ ଭରିଥିଲେ। ଏହି ମହାମେଘ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଏଥିରେ ବାମନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରାଜପାଳିସକୁ ଜ୍ୟୋତିମୟ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଗୃହ ପ୍ରବେଶ କରି, ନଗରବାସୀମାନେ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। ତେବେ ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ଧନମୟ ଗୃହ ପହଞ୍ଚି, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ହରିଣ ଓ ମୟୂରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଗୃହ ଇନ୍ଦ୍ରର ରାନୀର ଅବାସ ଭଳି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।