ଏହି ଗଭୀର ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ରାଜପୁରୋହିତ, ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ରାଜସଭାରେ ଆସିଗଲେ। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ, ସେନାପତିମାନେ, ଏବଂ ନଗରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗରିକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, କାରଣ ରାଘବ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ ଆସିଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ରାଶି ଉପରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁନାର ମାଟିର ଘଡ଼ି ଏବଂ ଶୋଭାୟମାନ ଶୁଭ୍ର ଆସନ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏକ ରଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଘର ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥାନରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ହିଲା, ଉପରି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିଗରୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଜଳ, ଦୁଧିଆ ଜଳ ଥିବା ସ୍ଥାନ, ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ, ଫୁଲ ଏବଂ ଦୁଧ ଏହାସବୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଅଠଟି ଶୋଭାୟମାନ କନ୍ୟା ଏବଂ ଏକ ମହାନ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଘଡ଼ି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇ ଭରି ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ଜଳ, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଭରି ରଖାଯାଇଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଧଳା ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ ହୋଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯକ୍ତୃ ଚାମର ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା ଛତା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ଶ୍ୱେତ ବଳଦ ଓ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଭି ରଖାଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଉପକରଣ ଏବଂ ଶୋଭାୟମାନ ପାଦାର୍ଥ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ କବି-ଗାୟକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ଅଭିଷେକ ଉତ୍ସବ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେବେ? ଆମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଯାଇଛି।” ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦର ପାଇଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଯାଇଛି। ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ରାମଙ୍କ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆପଣଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଓ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟମାନେ।” ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ରାଜା ଜାଗିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ନ ଆସିବାର କାରଣ...” ଏହିପରି କହି ସେ ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଗଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ସଦା ରାଜମହଳ ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ, ଅନ୍ତଃପୁର ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରାଜାଙ୍କ ବଂଶକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶୟନଗୃହ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଅନ୍ତଃପୁର ଚାଦର ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ରାଘବ ରାମଙ୍କୁ ଗୁଣମୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି। ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଛି, ଆଜି ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଛି। ଜାଗନ୍ତୁ, ବାଘ ଭଳି ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ତତ୍କାଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନାଗରିକମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି; ଜାଗନ୍ତୁ, ରାଘବ।” ଏପରି ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ଉପଦେଶ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଜାଗି ଏହିପରି କହିଲେ, “ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସ, ଯେପରି ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି।” “ମୋ ଆଦେଶ କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ ହେଉଛି? ମୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ; ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଣ।” ଏପରି ଦଶରଥ ରାଜା ପୁନି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ସେ ରାଜମହଳରୁ ବାହାରିଗଲେ, ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ଆନନ୍ଦ ଖବର ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବନ୍ଦେରା ଓ ଧ୍ୱଜା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ ହୋଇଥିଲା। ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ, ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ଶୁଣିଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ ଅଭିଷେକ ଉପଲକ୍ଷେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ସେ ଶୋଭାୟମାନ ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କୈଳାସ ପର୍ବତର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରର ନିବାସ ଭଳି ରାମଙ୍କ ଗୃହ, ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ବନ୍ଦ ଏବଂ ବହୁ ବାଲକନୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହା ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି, ରତ୍ନ ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ ଦ୍ୱାର, ଶରତ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଗୃହ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୁକୁତ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବିଛା ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ। ଏହି ଗୃହରୁ ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଆସୁଥିଲା, ବର୍ଷା ଋତୁର ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଏବଂ କୁଳଙ୍କ ଓ ମୟୂରଙ୍କ କୁହୁକୁହା ଶବ୍ଦରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହା ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମୃଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିର୍ମିତ ବିରାଟ ରୂପରେ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, କୁବେର ନିବାସ ଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ର ନିବାସ ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ଗୃହ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣମିଳାଇ ଦଉଁଥିଲେ। ଏହି ଗୃହ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆଶାରେ ମୁହଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆନନ୍ଦରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ଏକ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ମହାନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୋଭାୟମାନ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇ ଏବଂ ବାମନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା।