ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜା ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ରାତିଟି ସେ ଭାବନା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅନିଦ୍ରା ହୋଇ ଅତିବାହିତ କଲେ, ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ ସେ ଶେଷରେ ଘୁମିଗଲେ। ସେହି ସମୟରେ ରାଜମହଳରେ କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କାରଣ ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, "ମହାରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣିବା ବିନା କିପରି ଯିବି?" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ସେ ଶୋଭାମୟ ରାମଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।" ଏହା ଶୁଣି ସେ ଭଲ କିଛି ହେବ ଭାବି ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସି ଓ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।" ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଆତୁର ହୃଦୟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡି ସେ ବାହାରିଲେ, ଯେଉଁଠି ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ଧନୀ ନାଗରିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକ ଭିଡ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକେ ପ୍ରଭାତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏଠିଏ, ପଂଦର ଶର୍ଗର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ସେଇ ରାତି ଅତିତ ହେବା ପରେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ରାଜପୁରୋହିତ ଏକାଠି ରାଜଦରବାରକୁ ଆସିଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ, ସେନାପତିମାନେ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାଗରିକମାନେ ମିଶି, ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ। ସଫଳ ଦିନ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ, ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ଲଗ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବା ସହିତ ଏହି ମହାନ ଅବସର ଆସିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁନାର ଘଡ଼ି ଓ ଶୁଭ୍ର ଶୋଭାମୟ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏକ ରଥକୁ ଚମକୁଥିବା ବାଘ ଚର୍ମରେ ଢାକିଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମର ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ହ୍ରଦ, କୂଆଁ, ପୋଖରୀ, ଦୁଧ ମିଶା ଜଳ, ଏଉଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ। ମଧୁ, ଦହି, ଘଉଁ, ଲାଉଁ, ଦର୍ଭା, ଫୁଲ, ଦୁଧ ଏବଂ ସବୁ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଅଠ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ଓ ଏକ ମହାନ ଦ୍ରୁତିମାନ୍ ହାଥୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସୁନା ଓ ରୂପା ଘଡ଼ି ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନୀଳପଦ୍ମ ଓ ଶତଦଳରେ ସଜିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ପରି ଧଳା ଏବଂ ମଣିମାଳାରେ ଭୂଷିତ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାମର ଓ ଧଳା ଛତା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ବୃଷ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସଜିଥିଲେ। ଅନେକ ସଙ୍ଗୀତ ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ, ଯେପରିକି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ହୁଏ। ଏପରି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେ ସବୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "କିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବେ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଜା ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।" ସେଠି ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟ ଥିଲେ, କହିଲେ, "ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି।" ସେ କହିଲେ, "ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବିଶେଷକରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭକାମନା ଜଣାଉଛି।" ପରେ ସେ କହିଲେ, "ରାଜା ଜାଗିଯାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି ତାହା..." ଏଭଳି କହି ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ସଦା ଏହି ରାଜମହଳ ସହ ଏକତ୍ରିତ ଥିଲେ, ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ବଂଶର ସ୍ତୁତି କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶୟନଗୃହ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଅନ୍ତଃପର ପରଦା ପାଖରେ ଦାଁଡି ରହିଲେ। ସେଠାରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶୁଭ ରାତି ଅତିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଛି। "ଉଠନ୍ତୁ, ରାଜସିଂହ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ; ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଏବଂ ନାଗରିକମାନେ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ଉଠନ୍ତୁ, ରାଘବ।" ଏଭଳି ଚତୁର୍ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ। ଏହାପରେ ରାଜା ଜାଗି ଉଠି କହିଲେ, "ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣ।" ପୁନଃ ରାଜା ଦଶରଥ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, "ମୋ ଆଦେଶ ଏପରି ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ମୁଁ ଗଭୀର ଶୟନରେ ନାହିଁ; ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇଆ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଓଡ଼ିଗଲେ। ସେ ରାଜମହଳରୁ ବାହାରି, ମନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିଲା। ଖୁସି ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ କଥା ହେଉଥିବା କଥା ଶୁଣିଲେ। ସମସ୍ତ ଜନମାନସ ଏହି ଅଭିଷେକ ନେଇ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ। ଏହାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ଗୃହ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରର ସଦନ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଏବଂ ଅନେକ ବାଲକନୀରେ ଭୂଷିତ। ସେଠାରେ ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି, ମଣି ଏବଂ ପ୍ରବାଳର ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ଶରତ ମେଘ ପରି ଧଳା ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦିନ ରାଜଧାନୀରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏହି ମହାନ ଅବସରକୁ।