ରାଜା ଦଶରଥ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ଯେ, ସେ ନିଜେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହି ସମୟରେ, ଚତୁର କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ, ଏହି ରାତି ସେ ଘୁମେଇନଥିଲେ, ଏବଂ ଏବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ, ଚାଲନ୍ତୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମହାନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଆସ; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଭୟଭିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହିଳେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣିନଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ଯିବି?” ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସୁନ୍ଦର ରାମଙ୍କୁ ନେଇଆସ ।” ଏହି ଭାବନାରେ, ସେ ମନେ ଭଲ କିଛି ଘଟିବ ବୋଲି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଖୁସିରେ ବାହାରିଲେ । କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଡାକୁଛନ୍ତି ।” ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ । ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜମହଳର ଭିତରୁ ବାହାରି ଏକ ବିଶାଳ ଜଳାଶୟ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ପରି ଭିତର ଅଂଶକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ବହୁତ ଧନୀ ନାଗରିକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଦେଉଥିଲେ । ଏହିଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେଇ ରାତି ଗତିବା ପରେ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ରାଜପୁରୋହିତ ମିଶି, ରାଜସଭାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେନାପତି ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ । ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହ ଏହି ଦିନ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଆସିଥିଲା, ଯାହା ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ଲଗ୍ନ ଥିଲା । ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ମଙ୍ଗଳାସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ଏକ ରଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଘ ଚର୍ମରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା । ଏହାସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ହ୍ରଦ, କୂଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଦୁଧ ଜଳରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା । ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା । ମଧୁ, ଦହି, ଘୃତ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଘାସ, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା । ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ଅତି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଓ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଥିଲେ । ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ଘଟ ଦୁଧରେ ଭରି ଆଣାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଘଟଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା । ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାମର ଓ ଧଳା ଛତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା । ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ବୃଷ୍ଵ ଓ ଶ୍ଵେତ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଥିଲେ । ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ, ଯେପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜବଂଶର ଅଭିଷେକରେ ହୁଏ । ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା କି ନିୟମାନୁସାରେ ଆଣିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କୁ ନଦେଖି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ରାଜାଙ୍କୁ କିଏ ଖବର ଦେବେ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଜା ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି ।” ତେବେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇଆସିବାକୁ ଯାଉଛି । ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ; ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି । ରାଜା ଜାଗିଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି ତାହା...”—ଏହିପରି କହି ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ । ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ସେଇ ରାଜମହଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାଜାଙ୍କ ବଂଶର ସ୍ତୁତି କଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଶୟନଗୃହ ପହଞ୍ଚି, ଅନ୍ତଃପୁର ପରଦା ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦେଲେ । ସେ ରାଘବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଆଶିର୍ବାଦ ମାଗିଲେ । ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ଜୟ ଚାହିଲେ; ଶୁଭ ରାତି ଗତିଛି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଦିନ ଆସିଛି । ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ, “ରାଜା, ଆପଣ ଜାଗନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଦୂତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଓ ନଗରବାସୀ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଜାଗନ୍ତୁ ରାଘବ ।” ଏପରି ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଏବେ ଜାଗି, ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି, ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସ । ମୋ ଆଜ୍ଞା ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ମୁଁ ଗଭୀର ଘୁମରେ ନଥିଲି; ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇଆସ ।” ଏଭଳି ରାଜା ଦଶରଥ ପୁନିଥରେ ଚାରିଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ । ଖୁସି ଭାବରେ ରାଜମହଳରୁ ବାହାରି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱଜପତାକାରେ ଶୋଭିତ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ବର୍ତ୍ତାଳାପ କରୁଥିବା ଶୁଣିଲେ; ସମସ୍ତ ଜନ ଏହି ଅବସରରେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ । ଏହିପରି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶିଘ୍ର ଗତିରେ ଯାଇ, ଶ୍ରୀମତୀ କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଦେଖିଲେ । ଏହା ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଥିଲା, ମହାନ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଏବଂ ଅନେକ ବାଲକନୀରେ ଶୋଭିତ ।