ଗୋ-ଝୁଣି ଚରାଇବା ପାଇଁ ଚରାହା ନଥିବା ଗୋ-ଝୁଣି, ନେତୃତ୍ୱ ନଥିବା ସେନା, ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିବା ରାତି, ଉଣ୍ଡ ନଥିବା ଗାଁ—ଏହିପରି ହେବ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଣା ଶୁଣି ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ କିନ୍ତୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଥିଲେ, ରାଜା ପୁନି ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହେଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଚରିଅଟିଅର ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦୁଃଖରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଉପରକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ତୁମର ଶବ୍ଦ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପୁନି କାଟିଦେଲା।” ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଯୋଡି କିଛି ଦୂର ହଟିଗଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ କିଛି କହିପାରୁ ନଥିଲେ, ତେବେ ଚତୁର କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଏହି ରାତି ଜାଗି ଅଳସି ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବେ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଉ, ରାମଙ୍କୁ ନେଇଆସ; ଭଲ ହେଉ—ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ସମ୍ମାନିତା ରାଜନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହିଳା, ମୁଁ କିପରି ଯିବି, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନ ଶୁଣି?” ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖିବି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇଆସ।” ଏହି ଭାବରେ ଭଲ ଘଟିବ ବୋଲି ଭାବି, ରାଜାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦ ହେଲା। ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ; କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। “ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମିକ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଡାକିବେ,” ଏହି ଭାବରେ ଚରିଅଟିଅର ମନେ ଶୁଭ ଆଶା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଗଲେ। ପ୍ରବଳ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଭିତର ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ବଡ଼ ହ୍ରଦର ଭିତର ଭାବରେ, ଭିଡ଼ ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲେ। ସେ ଆଗୁଆ ଦ୍ୱାରରୁ ଏକାଉଁଟି ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଏକାଉଁଟି ନagarikମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏବେ ପଂଦର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜପୁରୋହିତ ସହିତ ରାଜଦରବାରରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେନାପତିମାନେ, ଏବଂ ନagarikମାନେ, ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ସୁର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ, କର୍କଟ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁବৰ্ণ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏକ ରଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଘର ଚର୍ମରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇଥିଲା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, କୁଆ, ପୋଖରୀ—ପୂର୍ବ, ଉପର, ଅନ୍ୟ ଦିଗ, ଦୁଧିଆ ଜଳ ଥିବା ସ୍ଥଳରୁ—ସମସ୍ତଠୁ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧୁ, ଦହି, ଘୀ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଗାସ, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଅଠ ଶୋଭାମୟ କନ୍ୟା ଓ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଦୁଧରେ ଆଛାଦିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୂପା ମଣ୍ଡା ପାତ୍ର ଭରି ରଖାଯାଇଥିଲା। ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ରଖି ସେଗୁଡିକ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ଧଳା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାମର ଓ ଧଳା ଛତା ଚନ୍ଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୋଭାମୟ ଓ ଶୁଭ ଉପକରଣ, ଧଳା ଉଣ୍ଡ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଓ ବାର୍ଦ୍ଧମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ହୁଏ। ଏଭଳି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନାହିଁ, ସେମାନେ କହିଲେ, “କିଏ ଆମ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରିବ? ଆମେ ରାଜାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏବଂ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଯାଇଛି।” ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ପାଖରେ କହିଲେ, “ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଯାଇଛି। ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ପାଇବେ; ରାଜାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର କୁଶଳ କୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” “ରାଜା ଜାଗିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ନ ଆସିବାର କାରଣ—” ଏହିପରି କହି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ। ସେ ଯେଉଁଠି ସଦା ଆସିବା-ଯିବା କରେ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଭିତରକୁ ଲାଗି ଗଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଗଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଅନ୍ତଃପଟ ଅଗ୍ରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ରାଘବଙ୍କୁ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଭରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କାମନା କଲେ। “ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏକ ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଛି। ଜାଗିଉ, ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତୁମର ତତ୍କାଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି, ନagarikମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ଜାଗିଉ, ରାଘବ।” ଏଭଳି ଚରିଅଟିଅର ସୁମନ୍ତ୍ର, ଚତୁର ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ପରେ, ରାଜା ଜାଗି ଏହିପରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି କହିଥିଲି, ରାମକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସ।” “ମୋ ଆଜ୍ଞା କିପରି ବିଳମ୍ବ ହେଉଛି? ମୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ; ଶୀଘ୍ର ରାଘବକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସ।