ଓଇ ଦୟାଳୁ ଶ୍ରୋତା, ଏହି ଉତ୍କଳ ଭାଷାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରାମାୟଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟର ଗଠିତ ଘଟଣାକୁ କଥାର ଆକୃତିରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ଅନ୍ଧକାର ରାତି ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି, ରାଜନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ ଦଶରଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ନୂତନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ହସ୍ତ ଯୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ତ କରି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଛି ଯେ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହାନ୍ତି—ଏହା ଗୋଟିଏ ଗୋଅଳି ଚରାଇବା ନଥିବା, ସେନା ନେତୃତ୍ୱ ନଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିବା ରାତି କିମ୍ବା ବୃଷ ନଥିବା ଗାଈମାନେ ଭଳି ଅବସ୍ଥା। ଏହି ମୃଦୁ କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଜା ପୁଣି ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ। ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶୋକାକୁଳ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପୁଣି କଷ୍ଟ ଦେଲା।” ଏହା ଦେଖି ସୁମନ୍ତ୍ର ହସ୍ତ ଯୋଡି, ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡି, ଅଲ୍ପ ଦୂରକୁ ହଟିଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ରାଜା କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଚତୁର କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଆଶାରେ ସାରା ରାତି ଜାଗିଥିଲେ, ଏବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଇଯାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ମହାନ୍ୟ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଆ, ଏଠାରେ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ମହିଳେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣିନଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ଯିବି?” ଏହା ଶୁଣି ରାଜା କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆ।” ଏହାରେ ଭାଗ୍ୟ ଦେଖି ସେ ମନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସି ହୋଇ ବେଗରେ ବାହାରିଲେ। ତାଙ୍କ ମନେ ହେଲା, “ନିଶ୍ଚିତ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ରାଜଭବନର ଶୋଭାମୟ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡି ବାହାରିଲେ, ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧନୀ ନାଗରିକମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭାବେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୂର୍ବକ ଏବେ ଆସିଛି ପଂଦରତମ ସର୍ଗ। ଏଠି, ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ରାଜପୁରୋହିତ ଏକାଠି ହୋଇ ରାଜଦରବାରକୁ ଆସିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେନାପତିମାନେ ଏବଂ ନାଗରିକମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକାଠି ହେଲେ। ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ, କର୍କଟ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଓ ଶୁଭ ଅଲଙ୍କୃତ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଚମକୁଥିବା ବାଘଛାଲ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ରଥ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମର ପବିତ୍ର ପାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ, ଦୁଧ ଜଳ ଓ ଏକାଧିକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରୁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲା। ସମୁଦ୍ର, ମଧୁ, ଦହି, ଘୃତ, ଲାଉ ଛୁଣା, ଦର୍ଭା, ଫୁଲ, ଏବଂ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା। ଅଠ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଓ ଏକ ମହାନ୍ୟ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦୁଧ ଭରା ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୂପାର କଳଶ ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଲୋଟସ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏହି କଳଶ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ ସମ ଧଳା ଓ ମଣିମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାମର ଓ ଧଳା ଛତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା। ଧଳା ବୃଷ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ବର୍ଣ୍ଣୀକାର ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ରାଜାକୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କିଏ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବେ? ରାଜା ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୋଇଯାଇଛି।” ଏଥିରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦରପାତ୍ର ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇବାକୁ ଯାଉଛି। ଆପଣମାନେ ରାଜା ଓ ବିଶେଷକରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ରାଜାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କରୁଛି। ରାଜା ଜାଗିଯାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଆସିନାହାନ୍ତି ତାହା...”—ଏହିପରି କହି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ। ସେ ଯିଏ ସଦା ରାଜଭବନ ସହିତ ଅନୁରାଗ ରଖୁଥିଲେ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାଜାଙ୍କ ବଂଶର ଗୁଣଗାନ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶୟନକକ୍ଷ ପହଞ୍ଚି, ଅନ୍ତଃପୁର ପରଦା ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ସେ ରାଘବଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହା ସହିତ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୟ ଅଭିଲାଷା କଲେ—ଏହି ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଛି, ରାତି ସମାପ୍ତ। ଏବେ ରାଜନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ ରାଜା, ଜାଗ୍ରତ ହେଇ ତୁମର ତତ୍କାଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଓ ନାଗରିକ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।