ରଥିଆର ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରାଜମହଳକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ବାରରେ ଥିବା ରାଜ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଉଡି ଆସି, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜମହଳରେ ହାତ ଜୋଡି ଧରି ଭୂମିର ନାଥକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସମୁଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଆପଣ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାତଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଗିଥିଲେ; ଏହିପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇଁ। ବେଦ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଓ ବିଦ୍ୟା ସହିତ ସ୍ୱୟଂ-ଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଥିଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଜି ଜାଗାଇଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ଶୋଭାମୟ ଭୂମିକୁ ଜାଗାଇଥିଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇଁ। ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଆପଣ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଉଦୟ ହୁଏଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁନ୍ତୁ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାଜା, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, କୁବେର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଛି, କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଆପଣ ଜାଗନ୍ତୁ, ରାଜା, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବଣିକମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦେଇ ଦଉଡି ଆସିଛନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ବସିଷ୍ଠ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ। ଯେପରି ଗାଁ ଚରାଇ ନଥିବା ଗାଁ ଦୁଃଖରେ ରହିଥାଏ, ସେନା ନାୟକ ନଥିଲେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ, ଉଠ ନଥିବା ଗାଁ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିନା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବ।" ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଆବାର ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ପୁଅ ରାମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଚରିଅଟିଆର ସହିତ କଥା କହିଲେ। ଦୁଃଖରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଉପରେ ଦେଖି କହିଲେ—“ତୁମେ ଆଉ ଏକଥା କହି ମୋ ହୃଦୟକୁ କାଟିଲା।” ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ଦେଇ କିଛି ଦୂର ହଟିଗଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କୈକେୟୀ, ଯିଏ ଚତୁର ଓ ନୀତିପରା, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଏହି ରାତି ନିଦ୍ରା ନାହିଁ ଓ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଏବେ ଘୁମି ଯାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲନ୍ତୁ, ରଥିଆ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆସନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ—ଏଠାରେ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ—“ମହିଳା, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନ ଶୁଣି ମୁଁ କିପରି ଯିବି?” ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖିବି; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସନ୍ତୁ।” ଭଲ ଘଟିବ ଭାବି, ରାଜା ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତେବେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ; କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ। “ନିଶ୍ଚୟ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଡାକିବେ।” ଏହିପରି ଭାବି ସୁମନ୍ତ୍ର ଏକ ଗଭୀର ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ; ଶୋଭାମୟ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡି, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ବଡ଼ ଝିଲିକ ପରି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଭିଡ଼ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରୁ ବାହାରି ଆସି, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ ଓ ଅନେକ ଧନୀ ନଗରବାସୀମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ପନ୍ଦର ଶର୍ଗର କଥା କହିବି। ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ରାଜପୁରୋହିତ ରାଜଦରବାରରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେନାପତିମାନେ, ଏବଂ ନଗରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଶୁଧ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ଓ ପୁଷ୍ୟ ଦିନ ଆସିବା ସମୟରେ, କର୍କଟ ଲଗ୍ନ ଓ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଗଲା। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁବৰ্ণ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ମଙ୍ଗଳାସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏକ ରଥକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଘର ଚର୍ମ ଦେଇ ମୁଡି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିବା ସ୍ଥାନରୁ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଝିଲିକ, କୁଆଁ, ତଳାବ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୂର୍ବ, ଉପର, ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ବହିଥିବା ଓ ଦୁଧିଆ ଜଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା; ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଗାଛ, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଅଠ ଶୋଭାମୟ କନ୍ୟା ଓ ଏକ ଉତ୍ତମ, ମଦିରାପାନରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଦୁଧ ଦେଇ ଡାକି ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁବৰ্ণ ଓ ରୂପା ଜଳପାତ୍ର ଭରି ରଖାଯାଇଥିଲା। ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଲୋଟସ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ପରି ଧଳା ଓ ରତ୍ନ ଦେଇ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାମର ଫାନ୍ ଓ ଧଳା ଛତା, ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ପରି ଟିକାଉ ଥିଲା। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୋଭାମୟ ମଙ୍ଗଳ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା; ଧଳା ବଳଦ୍ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଓ ଗାୟକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅନ୍ତି।