ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରଶସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଗତି କରିବା ସମୟରେ, ବଶିଷ୍ଠ ଦେଖିଲେ ଯେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ର, ମାନବସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରୁଛନ୍ତି—ସେ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ: “ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ, ଯେ ମୁଁ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାଜଳର କଳଶ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଆଣା ସୁନାର ପାତ୍ର, ଏବଂ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପବିତ୍ର ଆସନ ରଖାଯାଇଛି। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ବୀଜ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦାର୍ଥ, ବିଭିନ୍ନ ମଣି, ମଧୁ, ଦହି, ଘୃତ, ଭୁନା ଦାଳ, କୁଶ ଘାସ, ଫୁଲ ଏବଂ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଶୋଭନା ଅପସରା, ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଚାରିଟିଏ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ଏକ ତଳଓ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ଅଛି। ଏହା ସହିତ ଏକ ମାନବସମୃଦ୍ଧ ଯାନ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଛତ୍ର, ସ୍ୱେତ ଚାମର ଏବଂ ସୁନାର ଛିପି ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଉଁପରି ଏକ କୁନ୍ଦଳି ଥିବା ଧୂସର ବଳଦ, ସୁନାର ଶୃଙ୍ଖଳ ଯୋଗାଯୋଗିତ, ଚାରିଦାନ୍ତି ସିଂହ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ରାଜସିଂହାସନ, ବାଘଚର୍ମ, ହୂତାଶନୀ କାଠ, ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି, ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ, ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଗୁରୁଜନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଗାଈ, ଶୁଭ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ନାଗରିକ, ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମୁଦାୟ—ଏମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଭଲ ଭାଷାରେ କଥାହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଦିନ ଏବଂ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହେଲେ, ରାମ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ, ତେଣୁ ଦ୍ରୁତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।” ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ରାଜସେବକମାନେ, ସେହି ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସେ ରାଜମହଳରେ ହାତ ଜୋଡି ଧରି ପୃଥିବୀପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ସମୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେପରି ଆପଣ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ସମୟରେ ମାତଲି ଯେପରି ଦେବରାଜ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଜଗାଇଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗାଉଛି। ଯେପରି ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅଂଗଅପାଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜଗାଉଛି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗାଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏ ଭୂମିକୁ ଜଗାଇଥିବା ପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗାଉଛି। ମହାରାଜ, ଉଠନ୍ତୁ, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଜସ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଅଭିଭାସନ କରନ୍ତୁ। କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶଜ, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, କୁବେର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶୁଭ ରାତି ଅତିତ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏବେ ଜାଗନ୍ତୁ, ରାଜା, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ନଗର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ପୂଜ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଉ। ଯେପରି ଗାଈମାନେ ଗୋପାଳକ ବିନା, ସେନା ନାୟକ ବିନା, ରାତି ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା, ଗାଈ ବୃଷଭ ବିନା ଅସ୍ଥିର ହୁଏ—ସେପରି ରାଜା ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହେଲେ ରାଜ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯଦ୍ୟପି ମୃଦୁ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ରାଜା ପୁନର୍ବାର ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ। ତାପରେ, ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଆନନ୍ଦହୀନ ହୃଦୟରେ ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ, “ତୁମର କଥା ଆମ ହୃଦୟକୁ ପୁନିଥରେ ବିଦାରିଦେଲା।” ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି କେତେକ ଦୂରକୁ ହଟିଯାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ନିଜେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କୈକେୟୀ, ଯିଏ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆତୁର ଥିଲେ, ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ସାରା ରାତି ଘୁମ ହେବା ନାହିଁ, ଏବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଇଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଆଅ, ଏଠି କୌଣସି ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହିଳେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ବିନା କିପରି ଯିବି?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇଆଅ।” ଏହି ସୁଖବାର୍ତ୍ତା ଭାବି ସେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ବାହାରିଲେ; କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସେ ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଏବେ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଡାକିଛନ୍ତି।” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ବାହାରିଲେ। ଆନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରି, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ବଡ଼ ଜଳାଶୟ ପରି ଭୂଷିତ ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲେ। ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ଏକାଏକି ବାହାରି, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ଧନୀ ନାଗରିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠିଏ, ପଢ଼ନ୍ତୁ ପଂଦରତମ ସର୍ଗ।