ତାପରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିବା ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ପରି ରାଜା ଦଶରଥ କଥା କହିଲେ। ଧର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧା ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଧର୍ମପରାୟଣ ବଡ଼ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା, ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଙ୍ଗଳମୟ ଯୋଗରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଗୁଣମୟ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସଂଗ୍ରହ କରି ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ପୋଛାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଶୋଭାବନ୍ତ ବାନ୍ଧା ଝଣ୍ଡାରେ ସଜିଥିଲା, ଆନନ୍ଦିତ ସେବକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦୋକାନ ବଜାରରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମଗ୍ର ନଗର ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲା, ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ ଏବଂ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧି ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ଅୟୋଧ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ବସିଷ୍ଠ ମହାମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାନ୍ଧା ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ନଗର ଏବଂ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଅନେକ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଏହି ମହାମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରୁଥିଲେ, ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମହାବୀର ଚାରିଓଟିଅର୍। ବସିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉ ଏବଂ କୁହ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳର କୁମ୍ଭ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର, ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପବିତ୍ର ଆସନ ଆଣାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମାନ୍ୟ ସୀଡ୍ସ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ମଣିମୁକ୍ତା, ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଘାସ, ଫୁଲ ଏବଂ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଆଠ ଶୋଭାବନ୍ତୀ କନ୍ୟା, ଏକ ଉତ୍ତମ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଚାରିଟିଏ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥ, ଏକ ତଳୱାର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ୟ ଅଛି। ଲୋକମାନେ ସହିତ ଏକ ଯାନ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଛତ୍ର, ଧଳା ଚାମର, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଅଛି। ଏକ କୁନ୍ଦ-ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାଉଁ ଥିବା ବୃଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ସିଂହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ରାଜାସନ, ବାଘ ଚର୍ମ, ହୋମ କାଠ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଏବଂ ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଗାଈ, ଶୁଭ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ନଗର ଏବଂ ଗ୍ରାମର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଲୋକ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମୂହ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏମିତି ଅନେକ ଲୋକ, ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉ, ଯେପରି ଶୁଭ ଦିନ ଏବଂ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହେବା ସମୟରେ ରାମ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରିପାରିବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚାରିଓଟିଅର୍ ପୁତ୍ର ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ମହାଲୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ରାଜସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରହରୀମାନେ, ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ପରମ ସନ୍ତୋଷର ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସେ ରାଜମହଳରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଧରି, ଭୂମିର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। “ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ସମୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେପରି ଆପଣ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ସମୟରେ ମାତଲି ଯେପରି ଦାନବଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଉଠାଉଛି। ଯେପରି ବେଦ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପବେଦ ଆଦି ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଠାଇଥାଏ, ମୁଁ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଉଠାଉଛି। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥାଏ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉଠାଉଛି। ରାଜନ୍, ଉତ୍ସବ ଏବଂ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ମେରୁ ପର୍ବତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆପଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତୁ। ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ହେଉଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ, ଶିବ, କୁବେର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏବେ ଉଠନ୍ତୁ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ହୋଇଛନ୍ତି। ମହାମନ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଉ। ଯେପରି ଗୋପାଳକ ବିନା ଗାଈ, ସେନାପତି ବିନା ସେନା, ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି, ବୃଷ ବିନା ଗାଈମାନେ ଅସଙ୍ଗଠିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ରାଜା ନ ଥିଲେ ରାଜ୍ୟ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଯିବ।" ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଏହି ମୃଦୁ କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ପୁନି ଦୁଃଖରେ ମୁଢ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଆନନ୍ଦ ହରାଇ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦୁଃଖରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ରାଜସିଂହାସନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କହିଲେ: “ତୁମେ ତୁମର ଶବ୍ଦରେ ପୁନି ମୋ ହୃଦୟକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲୁ।” ସେ ଦୁଃଖିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି କିଛି ଦୂରେ ହଟିଯାଇଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ ନିଜେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କୈକେୟୀ, ନୀତି ଜ୍ଞାନୀ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ, ସେ ଏ ରାତି ଜଗିଥିଲେ ଏବଂ ଏବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘୁମିଗଲେ।