କୈକେୟୀ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅକୁ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସାଇଦିଅ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଦିଅ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଥିବା ଭୟ ମୁକ୍ତ କର; ତେବେ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।” ଏହି ଦୃଢ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଦଶରଥ ରାଜା ଏକ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶରେ ଛୁଇଁଥିବା ଭଳି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କଥା କହିଲେ। ଧର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା; ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ। ଶୁଭ ରାତି ବିତିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଙ୍ଗଳମୟ ଯୋଗରେ ଥିଲା, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା। ତେବେ ଗୁଣଗୁଣିତ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ନେଇ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ରାସ୍ତା ଝାଡ଼ି ସିଞ୍ଚି ସଜାଯାଇଥିଲା, ଶୋଭାମୟ ପତାକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଆନନ୍ଦିତ ସେବକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଦୋକାନ ବଜାର ଫଳିଆ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ନଗର ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ଧୂପର ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ଅୟୋଧ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଅନେକ ପ୍ରକାର ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅନ୍ତଃପୁର ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକେ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଗରିମାମୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଭରିଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଅନ୍ତଃପୁର ପହଞ୍ଚି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ଏବଂ ଅନେକ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଘେରାଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇଲେ। ସେଠି ବସିଷ୍ଠ ଦେଖିଲେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାରଥି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରୁଛନ୍ତି; ସେ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଏକ ମନ୍ତ୍ରୀ। ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଏଁ ମୋ ଆଗମନର ସୂଚନା ଦିଅ। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାଜଳର କୁମ୍ଭ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଆଣା ସୁନା ବାତିଲି, ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପବିତ୍ର ଆସନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାଞ୍ଜି, ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଚିଡ଼େଡ଼ା, ଦର୍ଭା, ଫୁଲ ଏବଂ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଆଠ ଶୋଭାମୟ କନ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ମତ୍ତ ହାତୀ, ଚାରିଟିଏ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥ, ତଳୱାର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଅଛି। ମାନବ ସହିତ ଯାନ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଛତ୍ର, ଧଳା ଚାମରା, ସୁନାର ଅଭିଷେକ ପାତ୍ର ଅଛି। କୁନ୍ଦ ରଙ୍ଗର ଶିଂଗାଳିଆ ଶୃଙ୍ଗଧାର ବୃଷ, ସୁନା ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଶୋଭିତ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦନ୍ତୀ ସିଂହ, ବଳବାନ ବାନର ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛି। ସିଂହାସନ, ବାଘ ଛାଲ, ହୋମ କାଠ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଗାଈ, ଶୁଭ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ନଗର ଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏବଂ ବଣିକ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏମିତି ଅନେକ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କଥାହୁଅଛନ୍ତି ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶୁଭ ଦିନ ଆସିଛି, ରାମ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତୁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ରାଜସେବକମାନେ ବୟସ୍କ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଅଛି, ରାଜାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଅତି ସନ୍ତୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, “ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ସମୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେପରି ଆପଣ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ସମୟରେ ମାତଳି ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତିଜିତ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି। ବେଦ ଯେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ଦିନ ଭୂମିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିବା ପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି। ଏହି ଶୁଭ ଉତ୍ସବ ଓ ପୂଜା ହେଉଛି, ଆପଣ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତୁ। ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, କୁବେର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶୁଭ ରାତି ବିତିଗଲା, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା; ଏବେ ଉଠନ୍ତୁ, ରାଜାନାମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି; ନଗର ଗ୍ରାମର ଲୋକ, ବଣିକ ହାତ ଯୋଡି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଶୀଘ୍ର ଶାସନ ଦିଅନ୍ତୁ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଉ। ଯେପରି ଗୋପାଳକ ବିନା ଗାଈମାନେ, ନେତୃତ୍ୱ ବିନା ସେନା, ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି, ବୃଷ ବିନା ଗାଈମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେପରି ରାଜା ନ ଦେଖିଲେ ରାଜ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି। ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଏହି ମୃଦୁ କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁନି ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଭାବି, ଆନନ୍ଦ ହୀନ ହୋଇ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଶରଥ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପୁନି ଛେଦ କରିଦେଲା।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ସେଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରକୁ ହଟିଗଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖରେ ନିଜେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ କୌଶଳୀ ନୀତିଜ୍ଞା କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆଗେଇଲେ।